Skąd się biorą żylaki na nogach?

Żylaki kończyn dolnych to stosunkowo częsty problem zdrowotny, który z różnych względów częściej dotyka kobiety niż mężczyzn. Z niewydolnością naczyń żylnych na nogach zmagać się może nawet 50% kobiet i 25% mężczyzn w różnym wieku, a na jej występowanie w znacznej mierze mają wpływ czynniki genetyczne.

Choć nie tylko one — pojawianiu się żylaków sprzyja praca stojąca lub siedząca, noszenie zbyt obcisłych ubrań czy brak ruchu. To tylko niektóre z czynników zwiększających ryzyko zachorowania na żylaki.

Przyczyny i objawy żylaków nóg

Mechanizm powstawania żylaków jest stosunkowo prosty: gdy zastawki żylne działają nieprawidłowo, krew cofa się z układu głębokiego do żył powierzchniowych. Te nie są przyzwyczajone do zwiększonego ciśnienia, przez co ulegają stopniowemu rozszerzeniu.

Na początku widocznym objawem są jedynie lekko poszerzone naczynka i tzw. „pajączki” na nogach. Jednak z czasem problem się pogłębia, a niewydolne żyły stają się widoczne. Powodują szereg dolegliwości, jak obrzęki, ból czy drętwienie nóg.

Wczesne objawy żylaków to m.in.:

• uczucie ciężkości i zmęczenia nóg,
• napięcie lub pieczenie łydek,
• nocne kurcze,
• świąd skóry oraz obrzęki wokół kostek.

Objawy te nasilają się pod koniec dnia lub w upały. Pojawienie się takich dolegliwości jest sygnałem, aby skonsultować się z lekarzem i rozważyć wczesne postępowanie.

Podział żylaków: pierwotne i wtórne

Istotne jest również to, że żylaki mogą mieć charakter pierwotny lub wtórny. Żylaki pierwotne rozwijają się bez uchwytnej przyczyny wtórnej, są związane z wadliwym funkcjonowaniem układu żylnego, zwykle z uwarunkowaniami genetycznymi i osłabieniem ściany żylnej.

Z kolei żylaki wtórne powstają jako efekt choroby wywołującej zastój krwi w żyłach — może to być np. zakrzepica żył głębokich z zespołem pozakrzepowym, którego efektem mogą być właśnie żylaki wtórne.

Czynniki ryzyka żylaków

Przyczyny żylaków są dobrze poznane i najczęściej wieloczynnikowe. Kluczową rolę odgrywa wrodzona skłonność do osłabienia ściany żylnej i niewydolności zastawek. Ryzyko zwiększają genetyczne i rodzinne czynniki, wiek, płeć żeńska, zmiany hormonalne, ciąże, otyłość oraz długotrwałe pozostawanie w pozycji stojącej lub siedzącej.

Jednym z czynników zwiększonego ryzyka jest płeć żeńska. Faktem jest, że żylaki nóg znacznie częściej pojawiają się u kobiet. Ryzyko wystąpienia choroby żylakowej pogłębiają dodatkowo ciąże. Jest to związane nie tylko z dodatkowym obciążeniem i zwiększonym uciskiem powiększonej macicy na żyły miednicy, ale też ze zmianami hormonalnymi i zwiększoną objętością krwi.

Hormony mają istotny wpływ na rozwój żylaków. Estrogeny i progesteron modulują elastyczność oraz napięcie ściany żylnej i funkcję zastawek. Wahania ich stężeń w ciąży, przy stosowaniu niektórych antykoncepcji czy terapii hormonalnej mogą sprzyjać poszerzaniu żył i nasilaniu objawów, co częściowo tłumaczy częstsze występowanie żylaków u kobiet.

Profilaktyka żylaków nóg

Na pojawienie się choroby żylakowej szczególnie narażeni są pracownicy biurowi, kierowcy, dentyści i chirurdzy, a więc osoby pracujące w zawodach wymagających długotrwałego przyjmowania jednej pozycji. Problem pogłębia brak ruchu, który uważany jest za jeden z najważniejszych elementów profilaktyki przeciwżylakowej.

W miarę możliwości warto robić krótkie przerwy w pracy, regularnie poruszać stopami i łydkami, przechadzać się co kilkadziesiąt minut lub wykonać serię wspięć na palce. Dodatkowo istotnym aspektem jest wpływ stylu życia na rozwój żylaków.

Niektóre badania sugerują, że dieta bogata w błonnik i uboga w sód może pomóc w zmniejszeniu ryzyka wystąpienia żylaków. Regularne ćwiczenia, takie jak chodzenie, mogą również poprawić krążenie krwi i zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia.

Profilaktyka: co możesz zrobić?

• regularny ruch (spacery, jazda na rowerze, pływanie) i ćwiczenia łydek,
• robienie przerw w długotrwałym siedzeniu lub staniu (co 30–60 minut poruszać stopami, wstać, przejść się),
• unikanie długotrwałego krzyżowania nóg podczas siedzenia,
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
• unikanie uciskających ubrań w okolicy pachwin i dołów podkolanowych,
• odpoczynek z uniesionymi nogami,
• stosowanie wyrobów uciskowych odpowiedniej klasy po konsultacji z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Leczenie żylaków nóg

Obecnie na rynku dostępnych jest wiele metod leczenia żylaków nóg, które różnią się zastosowanymi technologiami oraz stopniem inwazyjności. Nawet spore żylaki można dziś wyleczyć bez operacji i długotrwałej rekonwalescencji, dlatego z wizytą u lekarza nie warto zwlekać.

Na wczesnych etapach choroby stosuje się przede wszystkim leczenie zachowawcze: modyfikację stylu życia, regularną aktywność fizyczną, okresowe unoszenie nóg, kompresjoterapię (dobraną indywidualnie klasę ucisku) oraz leki flebotropowe łagodzące objawy.

Postępowanie to poprawia komfort i może spowolnić progresję, ale nie usuwa niewydolnych żył. O doborze metod decyduje lekarz po ocenie klinicznej i badaniu USG Doppler.

Laserowe leczenie EVLT

Jedną z najpopularniejszych technik usuwania zmian żylnych na nogach jest laseroterapia żylaków EVLT. Istotą zabiegu jest wewnątrzżylne emitowanie impulsów laserowych, generowanych przez światłowód lasera.

Światło lasera podgrzewa ściany naczynia, prowadząc do zamknięcia niewydolnego naczynia. Zabieg taki cechuje się niską inwazyjnością, a z jego zastosowaniem można skutecznie wyleczyć nawet duże żylaki.

Leczenie żylaków laserem nie wymaga hospitalizacji ani znieczulenia ogólnego, zapewnia natomiast bardzo wysoką skuteczność (rzędu 95%) i bardzo dobry efekt kosmetyczny.

Skleroterapia żylaków

Inną chętnie wybieraną przez pacjentów metodą usuwania zmian żylakowych na nogach jest skleroterapia żylaków, czyli zamykanie niewydolnych naczyń przy pomocy specjalnego preparatu pod postacią płynu lub pianki, podawanego do żył za pomocą iniekcji.

Technika ta najlepiej sprawdza się w leczeniu małych i średnich żylaków i — podobnie jak metoda laserowa — cechuje się niewielką inwazyjnością przy jednoczesnej wysokiej skuteczności. Pacjent bezpośrednio po zabiegu może udać się do domu, a do codziennych czynności może wrócić już dzień po skleroterapii.

Para wodna SVS

Warte uwagi jest także leczenie żylaków parą wodną SVS, będące jedną z najbardziej nowoczesnych technik zamykania niewydolnych naczyń żylnych. Metoda ta polega na zamykaniu światła uszkodzonych naczyń przy pomocy rozgrzanej do 110°C pary wodnej, podawanej do żył pod ciśnieniem.

Leczenie żylaków SVS, przeprowadzane pod kontrolą ultrasonograficzną, umożliwia usunięcie żylaków różnych wielkości w trakcie jednej procedury, a sam zabieg trwa zwykle 30–40 minut.

Zabieg wykonuje się w warunkach ambulatoryjnych, a pacjent może wrócić do codziennych aktywności już 2–3 dni po zabiegu.

Fale radiowe RFITT

Kolejną popularną metodą małoinwazyjnego leczenia żylaków jest RFITT Celon, czyli termiczna ablacja żył z zastosowaniem prądu o częstotliwości fal radiowych.

Ta technika cechuje się wysokim komfortem pacjenta i minimalnym ryzykiem powstawania blizn czy przebarwień pozabiegowych. Dzięki zastosowaniu znieczulenia miejscowego pacjent może opuścić klinikę w dniu zabiegu bez hospitalizacji.

Zabieg jest bezpieczny dla pacjenta, ponieważ aparatura generująca aplikowane do żyły fale radiowe samoczynnie się wyłącza, po osiągnięciu temperatury optymalnej dla zniszczenia uszkodzonego naczynia, bez ryzyka oparzenia otaczających tkanek.

Wymienione metody leczenia żylaków nóg to jedynie kilka z dostępnych technik. Niestety, nowoczesne, małoinwazyjne sposoby leczenia żylaków kończyn dolnych nie są refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, dlatego pacjenci, którzy chcą usunąć zmiany żylakowe bez operacji, muszą skorzystać z oferty prywatnych placówek medycznych.