USG piersi

USG piersi – na czym polega badanie? 

USG (badanie ultrasonograficzne) to badanie obrazowe oparte na zastosowaniu nieszkodliwych dla człowieka ultradźwięków. Niesłyszalne fale akustyczne – dzięki przyłożonej głowicy – bezboleśnie wnikają i rozchodzą się po ciele, nie uszkadzając komórek. Przy tym badaniu nie trzeba wprowadzać do organizmu środków kontrastowych.

Dzięki temu, że każdy narząd inaczej odbija ultradźwięki, powstaje jego obraz (jasne i ciemne punkty odzwierciedlające układ narządów i tkanek wewnętrznych). Widoczne na nim są również bardzo małe zmiany (od 0,1 mm) w tkankach. Obraz ocenia lekarz przeprowadzający badanie.

USG pokazuje kształt i wielkość struktur wewnętrznych, takich jak ścięgna, mięśnie, stawy, naczynia krwionośne oraz narządy. Dzięki uzyskanemu obrazowi badanego obiektu pomaga znaleźć źródła choroby. W trakcie badania lekarz może zmianę oglądać pod różnymi kątami i wielokrotnie do niej wracać.

Dodatkowo, w przypadku podejrzenia o nieprawidłowości, lekarz może zdecydować o skierowaniu pacjenta na dodatkowe badania lub konsultacje specjalistyczne. Warto pamiętać, że w niektórych przypadkach ultradźwięki mogą być uzupełnieniem innych metod diagnostycznych, takich jak mammografia czy rezonans magnetyczny.

W czasie USG można odróżnić łagodną torbiel od złośliwej zmiany. Czasem jednak badanie nie wykrywa zmian znajdujących się głębiej. Zdarzają się też fałszywe alarmy, gdy w rzeczywistości nic niepokojącego się nie dzieje. USG nie uwidacznia mikrozwapnień tak dobrze jak mammografia, a jego dokładność może się różnić w zależności od budowy piersi i grubości tkanki tłuszczowej.

W przypadku dużej ilości tkanki tłuszczowej lub głęboko położonych zmian ultradźwięki mogą ulegać silniejszemu osłabieniu, co utrudnia ocenę. Na jakość wyniku wpływają też doświadczenie osoby badającej (badanie jest operatorozależne) oraz klasa aparatu. U części pacjentek trudniej ocenić obszary położone tuż przy ścianie klatki piersiowej, za bliznami lub w pobliżu implantów – w takich sytuacjach dobiera się odpowiednią technikę lub zleca badania uzupełniające.

Wskazania do USG piersi

Lekarze zalecają, by od 20. do 40.–50. roku życia kobiety profilaktycznie badały piersi co roku. Do ukończenia 40. roku życia podstawowym badaniem w profilaktyce raka piersi (zwanego także rakiem sutka) jest USG. Wynika to z faktu, że właśnie ultrasonografia najlepiej ocenia tkankę gruczołową, a to ona przeważa u kobiet młodszych. U starszych zaczyna dominować tkanka tłuszczowa, a w wypadku takiej skuteczniejsza jest mammografia.

Zdarzają się jednak wyjątki. U niektórych kobiet po 40. roku życia nadal przeważa tkanka gruczołowa. Powodem są np. antykoncepcja hormonalna lub hormonalna terapia zastępcza. W praktyce dobór metody obrazowania zależy także od indywidualnej budowy piersi.

Grubość tkanki tłuszczowej i „gęstość” piersi wpływają na czułość badań: USG lepiej ocenia tkankę gruczołową, natomiast w piersiach bardzo tłuszczowych częściej większą czułość ma mammografia. Dlatego w razie wątpliwości lekarz może zalecić połączenie metod.

Należy także regularnie zgłaszać lekarzowi wszelkie niepojące objawy, takie jak zmiany wielkości piersi, pojawienie się guzków czy zmiany koloru skóry. Stosowanie profilaktyki oraz wczesne wykrycie nieprawidłowości zwiększa szanse na skuteczne leczenie chorób piersi.

Badanie USG piersi powinno się wykonać u osób, które:

• w czasie samobadania wyczuły zgrubienia, guzki lub inne zmiany;

• odczuwają ból piersi;

• zauważyły wydzielinę z brodawki sutkowej;

• stosują hormonalną terapię zastępczą lub antykoncepcję hormonalną;

• mają w rodzinie osobę, u której stwierdzono raka piersi;

• miały wcześniej zdiagnozowane łagodne zmiany (jako badanie kontrolne);

• mają gęsto utkane piersi, przez co obraz uzyskany w mammografii jest trudny do oceny (jako badanie uzupełniające);

• przebyły uraz piersi (USG może wykryć krwiaka);

• przy podejrzeniu torbieli mlecznej u kobiet w ciąży;

• gdy zachodzi konieczność obrazowania piersi u kobiet w ciąży.

Przygotowanie do USG piersi

Przed badaniem USG piersi nie jest wymagane specjalne przygotowanie. Najlepiej wykonać je w pierwszych 10 dniach cyklu, bo wtedy piersi są mniej tkliwe. W drugiej połowie mogą się też pojawiać małe torbiele, których nie ma w pierwszej połowie.

Jakie informacje przygotować przed USG?

Warto też wiedzieć, o co zapyta lekarz przed badaniem lub jakie pytania będą w ankiecie, którą trzeba wypełnić przed USG.

Lekarz może zapytać o następujące kwestie:

• wiek,

• datę ostatniej miesiączki,

• porody i poronienia,

• karmienie piersią,

• zażywanie leków hormonalnych,

• przebyte operacje piersi (pozostają po nich blizny zmieniające obraz),

• obciążenia rodzinne (rak piersi, jajnika, prostaty w rodzinie),

• poprzednie badania piersi (USG, mammografia, biopsja; jeśli tak, potrzebne będą wyniki).

Jak przebiega USG piersi?

Przed badaniem pacjentka zdejmuje wszystkie ubrania od pasa w górę. Kładzie się na plecach, ramię zakłada pod głowę. Dzięki temu pierś jest płaska, a co z tym idzie, obraz lepszy. Następnie lekarz smaruje pierś żelem i przesuwa po niej głowicę we wszystkich kierunkach. Wielokrotnie może wracać w to samo miejsce. Sprawdza też, czy nie powiększyły się węzły chłonne w dołach pachowych.

W głowicy znajduje się urządzenie do przetwarzania ultradźwięków (niesłyszalnych dla ludzi). Dzięki niemu impuls akustyczny zamienia się w sygnał elektryczny i na ekranie w czasie rzeczywistym powstaje obraz. Każdy narząd odbija dźwięk inaczej, co pozwala sprawdzić jego strukturę, kształt, wielkość i ewentualne nieprawidłowości. Badanie USG piersi pozwala odróżnić guz nowotworowy od torbieli. Wykrywa już bardzo małe zmiany.

Dodatkowe techniki: USG Doppler, elastografia, ABUS

W wielu pracowniach korzysta się także z trybów uzupełniających, takich jak USG Doppler (ocena ukrwienia zmian) oraz elastografia (pomiar „twardości” tkanek – pomocny w różnicowaniu zmian łagodnych i podejrzanych). W części ośrodków dostępne jest zautomatyzowane USG piersi (ABUS), które wykonuje objętościowy skan piersi i może uzupełniać klasyczne USG u kobiet z gęstą tkanką gruczołową. Pojawiają się też rozwiązania 3D i narzędzia komputerowego wspomagania analizy obrazu - są one wsparciem, ale nie zastępują oceny lekarza.

Interpretacja wyników USG

Na podstawie wyników uzyskanych w badaniu USG lekarz podejmuje decyzję o leczeniu lub zmianie terapii. Aparat USG wspomaga też przeprowadzenie biopsji, czyli pobierania tkanek do badania histopatologicznego. Biopsja umożliwia postawienie jeszcze precyzyjniejszej diagnozy.

Wyniki badania to zdjęcia (na papierze lub płycie) i opis wykonany przez lekarza. Wiarygodność wyniku USG zależy od jakości aparatu i kwalifikacji lekarza przeprowadzającego badanie.

Klasyfikacja BI-RADS – co oznacza wynik USG?

Opis może zawierać klasyfikację BI-RADS, która porządkuje ryzyko onkologiczne i sugeruje dalsze postępowanie:

• BI-RADS 1–2: obraz prawidłowy lub zmiany łagodne — kontrola według zaleceń.

• BI-RADS 3: zmiana prawdopodobnie łagodna — zwykle kontrolne USG w krótkim odstępie (np. około 6 miesięcy).

• BI-RADS 4: zmiana podejrzana — wskazana biopsja.

• BI-RADS 5: zmiana wysoce podejrzana — pilna biopsja i dalsze leczenie.

• BI-RADS 6: nowotwór potwierdzony histopatologicznie — planowanie leczenia.

Niezależnie od wyniku, omów opis badania z lekarzem (radiologiem, ginekologiem lub chirurgiem onkologiem), który uwzględni wywiad, badanie kliniczne oraz inne wyniki obrazowe i w razie potrzeby zaproponuje dalszą diagnostykę (np. mammografię, rezonans magnetyczny, biopsję).

USG piersi w ciąży

Zdaniem ekspertów coraz więcej kobiet w ciąży będzie zapadać na raka piersi. By jak najwcześniej rozpoznać tę chorobę, eksperci Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, Polskiego Towarzystwa Onkologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników zalecają przeprowadzanie badań USG piersi u ciężarnych, aby możliwe było jak najwcześniejsze rozpoznanie tej choroby.

Badanie USG u kobiet w ciąży jest szczególnie istotne, ponieważ nie stosuje się wtedy mammografii ze względu na ekspozycję na promieniowanie rentgenowskie, które może być szkodliwe dla rozwijającego się płodu.

Eksperci zalecają, by:

• u kobiet w ciąży powyżej 35. roku życia ginekolog-położnik nie tylko wykonywał standardowe badanie kliniczne piersi, ale także aby wykonano USG piersi w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży;

• u ciężarnych poniżej 35. roku życia, które nie mają klinicznych objawów choroby piersi i nikt w ich rodzinie nie chorował na raka piersi, rozważyć wykonanie USG piersi w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży;

• w przypadku stwierdzenia niepokojących zmian klinicznych w obrębie piersi (guza, zaczerwienienia lub obrzęku skóry piersi, powiększonych węzłów chłonnych pachowych) wykonać wszystkie niezbędne badania diagnostyczne, mające na celu wykluczenie raka piersi: USG piersi, mammografię (z osłoną macicy), biopsję gruboigłową podejrzanej zmiany w piersi oraz biopsję cienkoigłową podejrzanych węzłów chłonnych pachowych — zgodnie ze standardami obowiązującymi u kobiet niebędących w ciąży.

Ograniczenia diagnostyczne USG

USG piersi jest badaniem bezpiecznym i praktycznie nie ma bezwzględnych przeciwwskazań, jednak nie zawsze jest najlepszym wyborem jako podstawowa metoda diagnostyczna.

Kiedy USG piersi nie jest zalecane jako badanie pierwszego wyboru:

• u kobiet po 40.–50. roku życia – lepszą metodą przesiewową jest mammografia,

• jako jedyna metoda przesiewowa w kierunku raka piersi – powinna być uzupełnieniem, a nie zamiennikiem mammografii,

• przy ocenie mikrozwapnień, które są lepiej widoczne w mammografii,

• u pacjentek wymagających dokładnej diagnostyki onkologicznej – konieczne mogą być dodatkowe badania (np. MRI, biopsja),

• gdy wynik USG jest niejednoznaczny – potrzebne są inne metody obrazowania.

Postępowanie po USG piersi

Po badaniu USG piersi pacjentka od razu otrzymuje wynik wraz z opisem i ewentualnymi zaleceniami lekarza. W większości przypadków można natychmiast wrócić do codziennych aktywności, ponieważ badanie nie wymaga rekonwalescencji.

Jeśli zostaną wykryte nieprawidłowości, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę, np. mammografię, rezonans lub biopsję.

Wybór specjalisty od USG piersi

Przy wyborze lekarza lub kliniki warto zwrócić uwagę na doświadczenie specjalisty, nowoczesny sprzęt, możliwość dalszej diagnostyki, szybki dostęp do wyników oraz komfort i podejście do pacjentki. Opinie innych pacjentek i dogodna lokalizacja również ułatwiają decyzję.

Warto pamiętać, że regularne badania USG piersi pomagają w szybkim wykryciu nawet drobnych zmian, co zwiększa szanse skutecznego leczenia. Nie bój się pytać lekarza o wszystko – dobry specjalista chętnie odpowie na Twoje wątpliwości i wyjaśni każdy etap badania.

FAQ: najczęstsze pytania o USG piersi

• Kiedy robić USG piersi (sutka)?

  USG piersi (sutka) najlepiej wykonać w pierwszych 10 dniach cyklu. Piersi są wtedy mniej tkliwe. Nie ma też małych torbieli, które mogą występować w drugiej połowie cyklu. USG piersi (sutka) powinno się wykonać, jeśli: w piersi pojawiają się zgrubienia, guzki, zmiany, piersi są bolesne, z brodawki sutkowej wycieka wydzielina, istnieje podejrzenie wystąpienia krwiaka po urazie, torbieli mlecznej u kobiet w ciąży, kobiecie ciężarnej trzeba wykonać obraz piersi (sutka). USG piersi (sutka) jest wskazane, jeśli  ktoś z krewnych pacjentki miał raka piersi (sutka), kobieta miała zdiagnozowane łagodne zmiany, obraz uzyskany w mammografii jest trudny do oceny, bo pacjenta ma gęsto utkane piersi.

• Jak wygląda USG piersi (sutka)?

  Zanim rozpocznie się badanie, lekarz zapyta pacjentkę (lub poprosi o wypełnienie ankiety) o: wiek, datę ostatniej miesiączki,  porody,  karmienie piersią,  zażywanie leków hormonalnych,   przebyte operacje piersi,  obciążenia rodzinne (rak piersi, jajnika, prostaty w rodzinie),  poprzednie badania piersi (USG, mammografia, biopsja; jeśli tak, potrzebne będą wynik) Potem należy zdjąć wszystkie ubrania od pasa w górę i położyć się na leżance na plecach, a ramię po stronie badanej piersi założyć pod głowę. Lekarz posmaruje pierś żelem, a następnie będzie przesuwał po niej głowicę – na boki, do góry i dołu, a także do dołów pachowych. Obraz piersi będzie w czasie rzeczywistym widoczny na ekranie. Wynikiem badania są zdjęcia i opis przygotowany przez lekarza.

• USG piersi – w którym dniu cyklu?

  Pierwsze 10 dni cyklu to najlepszy termin do przeprowadzenia USG piersi (sutka). W drugiej połowie cyklu piersi są bardziej tkliwe, a pod wpływem hormonów ulegają przebudowie. Mogą się też pojawiać niewielkie torbiele, które zanikają w pierwszej połowie cyklu.

• Ile kosztuje USG piersi?

  Najniższa cena za USG piersi wynosi 60 zł, natomiast najwyższa: 220 zł.