Jak działa botoks?

Toksyna botulinowa, należąca do grupy neurotoksyn, jest substancją białkową wytwarzaną przez bakterie beztlenowe z gatunku Clostridium Botulinum oraz nielicznych innych przedstawicieli rodzaju Clostridium. Rozróżnia się kilka typów toksyny, oznaczonych literami od A do G, ale na zdrowie ludzi największy wpływ mają typy A, B  oraz E.

Toksyna botulinowa typu A działa na zakończenia nerwów cholinergicznych, blokując uwalnianie acetylocholiny do szczeliny synaptycznej. W efekcie dochodzi do czasowego ograniczenia skurczu mięśnia lub aktywności innych struktur unerwianych cholinergicznie, np. gruczołów potowych. Działanie stopniowo ustępuje wraz z odbudową przewodnictwa nerwowego.

Jad kiełbasiany i jego wpływ na zdrowie

W naturalnych warunkach jad kiełbasiany powstaje w glebie lub niewłaściwie przechowywanych konserwach mięsnych i przetworach. Jest silną trucizną, wywołującą zespół dolegliwości zwany botulizmem. Jego objawy to m.in. nudności, wymioty, zaparcia, osłabienie bądź porażenie różnych grup mięśni, charakterystyczne opadanie powiek i podwójne widzenie, a w skrajnych wypadkach nawet śmierć w wyniku uduszenia.

Jednak zgodnie z twierdzeniem średniowiecznego medyka Paracelsusa "Tylko dawka czyni, że dana substancja nie jest trucizną". Prawda ta dotyczy również botoksu. W latach 70. XX wieku odkryto jego działanie terapeutyczne. Toksyną botulinową leczono m.in. zeza, dolegliwości związane z porażeniem mózgowym oraz inne choroby o podłożu neurologicznym.

W 2002 r. została zatwierdzona przez FDA, amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (Food and Drug Administration) do użytku w kosmetyce i od tego momentu zaczęła się światowa kariera botoksu.

Różne preparaty toksyny botulinowej

Preparaty toksyny botulinowej stosowane w medycynie są wytwarzane w kontrolowanych warunkach i mają status produktów leczniczych. W Polsce dostępne są różne preparaty zawierające toksynę botulinową typu A. Należą do nich m.in. Botox zawierający onabotulinotoksynę A, Azzalure z abobotulinotoksyną A oraz Bocouture z inkobotulinotoksyną A. Dostępność produktów i zakres ich zarejestrowanych wskazań mogą się zmieniać, dlatego należy je sprawdzać w aktualnej Charakterystyce Produktu Leczniczego.

Porównanie preparatów

Aktywność toksyny botulinowej określa się w jednostkach biologicznych. Jednostki poszczególnych preparatów są swoiste dla zastosowanej metody oznaczania i nie mogą być bezpośrednio porównywane ani automatycznie przeliczane. Lekarz dobiera produkt oraz jego dawkę zgodnie z zaleceniami producenta, wskazaniem, leczonym obszarem, anatomią pacjenta i oczekiwanym efektem.

Poszczególne preparaty mogą różnić się składem, sposobem przygotowania, zalecanym dawkowaniem, początkiem działania oraz zakresem zarejestrowanych zastosowań. Na rozprzestrzenianie się toksyny w tkankach wpływają natomiast m.in. dawka, objętość roztworu, miejsce i głębokość wkłucia oraz technika podania.

Zastosowania botoksu

Najpopularniejszym zastosowaniem preparatów toksyny botulinowej są obecnie zabiegi odmładzające z zakresu medycyny estetycznej. Używane są m.in. do likwidacji tzw. lwiej zmarszczki (charakterystycznej bruzdy pomiędzy brwiami), zmarszczek poziomych na czole, kurzych łapek i zmarszczek pod oczami.

Wstrzyknięty w odpowiedniej dawce botoksczasowo ogranicza wybrane mięśnie twarzy, przez co twarz się wygładza i wygląda na zrelaksowaną. Właściwe efekt y pojawiają się po 2-14 dniach i utrzymują przez ok. pół roku, po czym terapię trzeba powtórzyć.

Medyczne wskazania do stosowania botoksu

Inne medyczne wskazania, gdzie botoks może być stosowany:

• leczenie nadpotliwości pach, dłoni i stóp - podanie toksyny botulinowej wpływa na gruczoły potowe i hamuje wydzielanie przez nie potu,

• leczenie bólów głowy (migrenowych i niemigrenowych) - toksyna wstrzyknięta w kilku ściśle określonych punktach głowy blokuje receptory bólowe (nocyceptory) mięśni okołoczaszkowych,

• nadczynność pęcherza moczowego - ostrzykiwanie preparatem mięśni pęcherza moczowego może okazać się alternatywą dla farmakoterapii osób z nadczynnością pęcherza. Metoda wciąż jest w fazie badań, ale lekarze coraz bardziej przekonują się o jej skuteczności,

• leczenie szczeliny odbytu,

• leczenie bruksizmu - toksyna botulinowa może pomóc w rozluźnieniu mięśni żwaczy, redukując zgrzytanie zębami i związane z tym dolegliwości,

• leczenie spastyczności mięśniowej - stosowanie botoksu w przypadku spastyczności mięśniowej może pomóc w redukcji napięcia mięśniowego i poprawie komfortu życia pacjentów.

Podczas stosowania botoksu w medycynie estetycznej czy terapeutycznej, niezwykle istotne jest, aby zabieg przeprowadzał wykwalifikowany specjalista. Niewłaściwe podanie toksyny może prowadzić do niepożądanych skutków ubocznych, takich jak opadanie powiek, osłabienie mięśni czy reakcje alergiczne. Dlatego przed podjęciem decyzji o zabiegu warto skonsultować się z lekarzem w celu omówienia wszelkich przeciwwskazań i ryzyka.

Przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane

Przed podaniem toksyny botulinowej lekarz przeprowadza wywiad, ocenia anatomię i aktywność mięśni oraz wyklucza przeciwwskazania. Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z chorobami zaburzającymi przewodnictwo nerwowo-mięśniowe oraz osoby przyjmujące leki mogące wpływać na działanie toksyny.

Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• zakażenie lub stan zapalny w miejscu planowanego wkłucia;

• nadwrażliwość na składniki preparatu;

• niektóre choroby nerwowo-mięśniowe, np. miastenia lub zespół Lamberta-Eatona;

• ciąża i karmienie piersią – ze względu na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa planowe zabiegi estetyczne należy odroczyć.

Po zabiegu mogą wystąpić ból, zaczerwienienie, obrzęk, zasinienie lub ból głowy. W zależności od miejsca podania możliwe są również przejściowa asymetria, opadanie powieki lub brwi oraz osłabienie sąsiednich mięśni. Bardzo rzadko działanie toksyny może rozprzestrzenić się poza miejsce wstrzyknięcia i spowodować uogólnione osłabienie, zaburzenia połykania lub oddychania.