Łysienie telogenowe - przyczyny, objawy i leczenie

Fazy wzrostu włosa i ich znaczenie

Dorosły człowiek ma na głowie zwykle od 85 tys. do 140 tys. włosów. Każdy z nich składa się z łodygi, korzenia i mieszka włosowego, który znajduje się w skórze właściwej i jest zaopatrywany w krew przez unerwioną brodawkę.

Cykl wzrostu włosa składa się z trzech faz:

• anagenu,
• katagenu,
• telogenu.

Anagen to faza wzrostu, która trwa zwykle od 2 do 6 lat i jest najdłuższa. Katagen to najkrótszy etap przejściowy, trwający zaledwie 2 tygodnie. Telogen, czyli faza spoczynku, może trwać od 2 do 6 miesięcy. W tym etapie włosy stają się coraz słabsze, aż w końcu wypadają. Średnio 15% włosów znajduje się w fazie telogenu.

Jeśli jest ich więcej, mamy do czynienia z łysieniem telogenowym. Mieszki włosowe nie są wówczas uszkodzone ani objęte stanem zapalnym. Jakie mogą być przyczyny tego rodzaju nadmiernego wypadania włosów? Łysienie telogenowe jest typem niebliznowaciejącego, zwykle odwracalnego wypadania włosów — nie dochodzi do trwałej utraty mieszków włosowych, a po ustąpieniu czynnika wywołującego możliwy jest pełny odrost.

Przyczyny łysienia telogenowego i związane z nimi czynniki

Włosy zbyt szybko przechodzą do fazy spoczynku z wielu powodów, jednak ogólnie można określić to jako stan zaburzonej równowagi w organizmie.

Silny stres i jego skutki

Wyjątkowo silne przeżycia psychiczne często odbijają się na kondycji włosów. Uczestnictwo w wypadku, choroba, poważna operacja czy śmierć bliskiej osoby mogą doprowadzić do łysienia telogenowego. Nadmierne wypadanie włosów pojawia się zwykle po 3 miesiącach od wydarzenia, a także stres w pracy czy problemy w związku mogą również przyczynić się do tego stanu.

Do nagłych bodźców stresowych zaliczamy także wysoką gorączkę, cięższe infekcje (np. grypa), zabiegi operacyjne, gwałtowną utratę masy ciała czy restrykcyjne diety. Po takich wydarzeniach wypadanie często pojawia się po 2–3 miesiącach.

Choroby skóry głowy

Łojotokowe zapalenie skóry głowy to jedna z chorób dermatologicznych, która powoduje utratę włosów. Objawy to nadmierne przetłuszczanie, świąd i zaczerwienienie. Nadprodukcja łoju zanieczyszcza mieszki włosowe, uniemożliwiając im pobieranie substancji odżywczych, przez co włosy osłabiają się i wypadają.

Łysienie telogenowe może towarzyszyć także innym stanom zapalnym skóry głowy, jak łuszczyca czy zakażenia grzybicze. Kluczowe jest leczenie choroby głównej i prawidłowa pielęgnacja skóry, co redukuje stan zapalny i wypadanie włosów.

Żywienie a kondycja włosów

Dieta wpływa na stan włosów, skóry i paznokci. Jeśli dieta nie jest odpowiednio zbilansowana, paznokcie łamią się, pojawia się trądzik, a włosy wypadają i łamią się. Warto dbać, aby jadłospis pokrywał zapotrzebowanie na witaminy z grupy B oraz mikroelementy, takie jak żelazo czy cynk.

Jeśli nie możemy zapewnić sobie tych substancji, warto sięgnąć po dobrze wchłanialne suplementy. Niedobory witaminy D oraz biotyny mogą także wpływać na włosy — ich uzupełnienie, jeżeli niedobór zostanie potwierdzony, może wspierać zdrowie włosów. W praktyce warto oznaczyć ferrytynę, witaminę D, a w zależności od wywiadu, witaminę B12 i cynk. Nie przyjmuj wysokich dawek biotyny "na wszelki wypadek" — skonsultuj dawki z lekarzem.

Wpływ hormonów i leków na wypadanie włosów

W dzisiejszych czasach wiele kobiet zmaga się z chorobami tarczycy. Jednym z objawów niedoczynności tego narządu jest telogenowe wypadanie włosów. Jeśli problem towarzyszy niewyjaśnionemu przybieraniu na wadze, ciągłemu zmęczeniu, uczuciu zimna czy zaparciom, warto udać się do endokrynologa.

Okres poporodowy (po spadku estrogenów) sprzyja łysieniu telogenowemu — wypadanie rozpoczyna się zwykle 2–3 miesiące po porodzie i samoistnie wygasa. Wypadanie może także nasilać się po zmianach w antykoncepcji hormonalnej.

Przyjmowanie niektórych leków

Substancje, które mogą przyczynić się do łysienia telogenowego, to m.in. heparyna. Wypadanie włosów może także wynikać z przyjmowania retinoidów, beta-blokerów czy niektórych leków przeciwpadaczkowych. Łysienie jest związane także ze zmianami w stosowaniu estrogenów/progestagenów.

Wpływ chorób przewlekłych

Łysienie telogenowe może wynikać z innych chorób w organizmie, takich jak ostre choroby zakaźne, choroby autoimmunologiczne czy schorzenia układu hormonalnego. Schorzenia takie jak toczeń układowy i reumatoidalne zapalenie stawów mogą sprzyjać łysieniu telogenowemu. Po infekcjach z wysoką gorączką i w niedokrwistości z niedoboru żelaza także obserwuje się utratę włosów.

U osób zakażonych SARS‑CoV‑2 łysienie telogenowe występowało podobnie jak po innych infekcjach wirusowych.

Objawy łysienia telogenowego i ich rozpoznawanie

Podstawowym objawem łysienia telogenowego jest nadmierne wypadanie włosów na głowie, ale także na innych częściach ciała. Najbardziej zauważalne jest przerzedzenie fryzury. Włosy zostają na szczotce, w odpływie po myciu, na podłodze i pościeli. Włosy zwykle wypadają równomiernie z całej głowy, co powoduje przerzedzenia, nie łyse placki.

W przeciwieństwie do innych typów łysienia, włosy zaczynają odrastać, co oznacza, że mieszki włosowe nie zostały uszkodzone. U większości pacjentów problem dotyczy głównie skóry głowy. Objawy często rozpoczynają się po 2–3 miesiącach od czynnika wyzwalającego, a odrost bywa zauważalny po kolejnych 2–3 miesiącach w postaci krótkich, nowych włosków.

W różnicowaniu pomocne są trichoskopia, test pociągania, test mycia oraz badania krwi, takie jak morfologia, ferrytyna, żelazo, TSH i hormony tarczycy, witamina D, a w wybranych przypadkach witamina B12 i cynk. W sytuacjach niejednoznacznych rozważa się biopsję skóry głowy. Łysienie telogenowe nie powoduje bliznowacenia i trwałej utraty mieszków, co odróżnia je od postaci bliznowaciejących oraz łysienia androgenowego, które charakteryzuje się innym układem przerzedzeń i miniaturyzacji włosów w trichoskopii.

Leczenie łysienia telogenowego i jego skuteczność

Nadmierna utrata włosów trwająca kilka tygodni powinna skłonić do wizyty u lekarza pierwszego kontaktu, który zleci podstawowe badania krwi. Ważnym etapem jest wywiad, podczas którego lekarz zapyta o przyjmowane leki czy zmiany w diecie. U dermatologa wykonamy także trichogram, badanie pozwalające określić, jaki procent włosów jest w fazie telogenu.

Jeśli będzie ich więcej niż 40–50%, można stwierdzić przewlekłe łysienie telogenowe. Leczenie powinno być przyczynowe — dopiero eliminacja przyczyn wypadania włosów może trwale rozwiązać problem. W przypadku nieprawidłowej pracy tarczycy pacjent musi być leczony u endokrynologa. Osobom z ciężkimi przeżyciami zaleca się psychoterapię. Szampony czy tabletki dostępne bez recepty często nie są skuteczne.

O przewlekłym łysieniu telogenowym decyduje przede wszystkim czas trwania wypadania >6 miesięcy, a nie sam odsetek włosów w telogenie. W ostrym łysieniu telogenowym odsetek włosów w telogenie bywa podwyższony (często >20–25%).

Po wyeliminowaniu przyczyny wypadanie zwykle słabnie w ciągu 2–3 miesięcy, a gęstość włosów poprawia się w kolejnych miesiącach. Typowy czas rekonwalescencji to 3–6 miesięcy do ustąpienia wypadania i 6–12 miesięcy do pełniejszego odrostu (u części osób dłużej w postaciach przewlekłych).

Postępowanie wspomagające i styl życia w łysieniu telogenowym

Wspomagająco warto dbać o dietę i niedobory: uzupełnienie żelaza (na podstawie ferrytyny), witaminy D, cynku czy — w razie potwierdzonego niedoboru — biotyny może wspierać odrost. Suplementację najlepiej prowadzić po konsultacji i kontroli laboratoryjnej. Dermatolog może rozważyć leczenie miejscowe lub zabiegi wspierające odrost.

Wprowadzenie zmian w stylu życia, takich jak redukcja stresu, zdrowa dieta oraz odpowiednia pielęgnacja włosów, może przyczynić się do poprawy kondycji włosów. Ważne jest unikanie nadmiernego używania produktów stylizujących i przegrzewania włosów.

Zmiany w stylu życia i codziennej pielęgnacji wspierające kondycję włosów:

• delikatne mycie i rozczesywanie, unikanie agresywnych kosmetyków i częstego farbowania,
• ograniczenie wysokiej temperatury (prostownica, lokówka, gorące suszenie),
• unikanie ciasnych upięć i ciągłego naprężania włosów,
• regularna pielęgnacja skóry głowy (oczyszczanie, leczenie stanów zapalnych, kosmetyki odpowiednie do typu skóry),
• zbilansowana dieta z odpowiednią podażą białka, żelaza i mikroelementów; unikanie restrykcyjnych diet,
• higiena snu i techniki redukcji stresu.

Pamiętaj, że łysienie telogenowe nie niszczy mieszków włosowych — przy właściwej diagnostyce i usunięciu przyczyny rokowanie co do odrostu jest na ogół dobre.