Mammografia MR w diagnostyce piersi

W oparciu o dane epidemiologiczne w naszym kraju każdego roku notuje się ponad 15 000 nowych zachorowań na raka piersi, z czego połowa dotyczy kobiet między 50. a 69. rokiem życia. Dzięki ciągłemu postępowi medycyny udało się stworzyć metodę, która umożliwia wczesne wykrycie zmian i znacznie zwiększa szanse na wyleczenie.

Rezonans magnetyczny piersi (MRI): na czym polega?

Mammografia rezonansu magnetycznego jest nowoczesną, nieinwazyjną procedurą medyczną, która obecnie stanowi jedną z najlepszych metod obrazowych w diagnostyce zmian piersi. Badanie przeprowadzane jest przy wykorzystaniu pola magnetycznego oraz fal radiowych i pozwala na uzyskanie obrazu gruczołu piersiowego bez udziału szkodliwego promieniowania jonizującego.

Badanie jest zwykle bezpieczne, ale – jak każda procedura medyczna – może wiązać się z rzadkimi działaniami niepożądanymi, głównie po podaniu środka kontrastowego. Mammografia MR nie zastępuje klasycznej mammografii rentgenowskiej ani USG i nie jest rutynową metodą przesiewową. Stosuje się ją przede wszystkim jako uzupełnienie w ściśle określonych wskazaniach klinicznych.

W porównaniu z innymi metodami radiologicznymi rezonans magnetyczny piersi cechuje się bardzo wysoką czułością w wykrywaniu raka piersi (często sięgającą 90% i więcej u pacjentek z wysokim ryzykiem lub bardzo gęstą tkanką gruczołową). Z kolei skuteczność klasycznej mammografii (wykrywalność/czułość) jest zwykle znacznie wyższa niż 10–45% i zależy m.in. od wieku i gęstości piersi: u wielu kobiet sięga kilkudziesięciu–kilkunastu procent powyżej tej wartości, natomiast w bardzo gęstych piersiach może być istotnie niższa.

Dużym atutem MRI jest zdolność wykrywania drobnych nieprawidłowości o wielkości około 2 mm, co pozwala na wczesne zobrazowanie zmian bezobjawowych, często niewidocznych w klasycznej mammografii i USG. Badanie zwykle wykonuje się z dożylnym podaniem środka kontrastowego zawierającego gadolin.

Wskazania i przeciwwskazania MRI piersi

Mammografia metodą rezonansu magnetycznego umożliwia dokładną ocenę struktury gruczołu sutkowego, wykrywanie zmian niewidocznych w tradycyjnej mammografii lub USG oraz wspomaga planowanie leczenia i monitorowanie terapii u pacjentek z podejrzeniem raka lub podwyższonym ryzykiem jego rozwoju.

Wskazania do mammografii rezonansu magnetycznego obejmują:

• weryfikację niejednoznacznych zmian wykrytych przy pomocy tradycyjnej mammografii lub badania ultrasonograficznego

• wykluczenie raka wieloogniskowego i zmian w drugiej piersi

• ocenę efektywności zastosowanej chemioterapii lub leczenia hormonalnego

• obecność przerzutów w węzłach chłonnych bez widocznego ogniska pierwotnego w innych badaniach obrazowych

• ocena piersi po wszczepieniu implantu

• wykluczenie wznowy po operacyjnym leczeniu oszczędzającym

• badania przesiewowe u kobiet z predyspozycją genetyczną do raka piersi,

• planowanie leczenia u pacjentek z nowo rozpoznanym rakiem piersi,

• bardzo gęsta tkanka gruczołowa z utrzymującą się niezgodnością między badaniem klinicznym a obrazowaniem (mammografia/USG)

• podejrzenie pęknięcia lub nieszczelności implantu piersi,

• monitorowanie odpowiedzi na leczenie przedoperacyjne.

Przeciwwskazania do MRI piersi

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do mammografii MR jest obecność urządzeń i implantów niezgodnych z badaniem MR (np. niektóre starsze rozruszniki serca, implanty ślimakowe, klipsy wewnątrzczaszkowe). Część nowoczesnych urządzeń jest warunkowo zgodna z MR – decyzję podejmuje się indywidualnie na podstawie dokumentacji implantu.

Mimo braku danych, które jednoznacznie wskazywałyby na szkodliwe działanie mammografii MR na płód, zaleca się odstąpienie od badania w I trymestrze ciąży. Ze względu na rzadkie reakcje nadwrażliwości i konieczność podania kontrastu z gadolinem ocenia się również czynność nerek. Karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do podania gadolinu i zwykle nie ma potrzeby przerywania laktacji - ewentualne decyzje podejmuje się indywidualnie z lekarzem.

Przygotowanie i przebieg badania MRI piersi

Optymalnym czasem na wykonanie opisywanej procedury jest I faza cyklu miesiączkowego. W przypadku stosowania terapii hormonalnej wymagane jest jej odstawienie co najmniej 1–2 miesiące wcześniej. W dniu badania zalecenia dotyczące posiłków zależą od pracowni (często zaleca się wstrzymanie od jedzenia przez 4–6 godzin).

Przed wejściem do pomieszczenia, w którym znajduje się aparat, należy pozbyć się wszelkich metalowych przedmiotów, takich jak spinki do włosów, zegarki, biżuteria, klucze oraz części garderoby zawierające metalowe guziki, nici, suwaki i zapięcia. Warto zabrać wyniki wcześniejszych badań obrazowych (mammografia/USG/MR) oraz – jeśli planowane jest podanie kontrastu – aktualny wynik kreatyniny/eGFR.

Na czym polega badanie mammograficzne i jak się przygotować?

Po założeniu wenflonu do jednej z żył przedramienia pacjentka układana jest na specjalnym stole, przesuwanym do wnętrza aparatu. Ważne jest, aby w trakcie badania leżeć w bezruchu, ponieważ w istotny sposób wpływa to na jakość uzyskanych obrazów. Aparat MR generuje głośne dźwięki – zwykle podaje się zatyczki do uszu lub słuchawki. W przypadku nasilonej klaustrofobii można omówić z lekarzem ewentualne podanie leku uspokajającego.

Opisywana procedura jest całkowicie bezbolesna, a czas jej trwania wynosi 40–50 minut. Po zakończonym badaniu pacjentka może powrócić do codziennej aktywności. W celu usunięcia z ustroju pozostałości podanego wcześniej kontrastu zaleca się wypicie około 2 litrów wody. Czas oczekiwania na wynik mammografii MR wynosi kilka dni.

Zalety i ograniczenia MRI piersi

Mammografia MR oferuje istotne korzyści w wczesnym wykrywaniu raka piersi, w tym wysoką dokładność w identyfikowaniu zmian, które mogą nie być widoczne przy użyciu tradycyjnych technik, zwłaszcza u kobiet z gęstym gruczołem piersiowym oraz u pacjentek z wysokim ryzykiem genetycznym. Jest metodą uzupełniającą wobec mammografii rentgenowskiej i USG, a nie ich zamiennikiem. Klasyczna mammografia pozostaje podstawą badań przesiewowych w populacji ogólnej.

Jednak, jak każda procedura, MRI piersi ma również ograniczenia. Fałszywie dodatnie wyniki są częstsze niż w standardowej mammografii i mogą prowadzić do dodatkowych badań (celowane USG/mammografia, kontrolne MRI) oraz niepotrzebnych biopsji. Skutkiem ubocznym może być zwiększony stres i niepokój.

Aby ograniczyć odsetek wyników fałszywie dodatnich, stosuje się m.in. odpowiednie planowanie terminu badania (I faza cyklu), porównanie z wcześniejszymi obrazami oraz klasyfikację zmian według BI-RADS.

MRI a mikrozwapnienia (DCIS)

Warto pamiętać, że MRI nie najlepiej uwidacznia mikrozwapnienia, które często są pierwszym objawem wczesnego raka przewodowego in situ (DCIS) – w takich sytuacjach mammografia rentgenowska bywa bardziej przydatna. Z kolei u pacjentek z wysokim ryzykiem i/lub bardzo gęstą tkanką piersi MRI znacząco zwiększa szanse na wczesne wykrycie zmian.

Dalsze postępowanie po MRI piersi

Po wykryciu podejrzanej zmiany w MRI dalsza ścieżka diagnostyczna zwykle obejmuje:

• porównanie z dotychczasowymi badaniami obrazowymi oraz ocenę zmiany w klasyfikacji BI-RADS,

• próby korelacji w USG lub mammografii, co umożliwia wykonanie biopsji pod kontrolą tych metod,

• jeżeli zmiana jest widoczna wyłącznie w MRI – rozważenie biopsji pod kontrolą rezonansu (w ośrodkach dysponujących taką możliwością),

• na podstawie wyniku histopatologicznego – planowanie dalszego leczenia (np. leczenie oszczędzające, mastektomia, leczenie systemowe) lub krótkoterminowa kontrola obrazowa w zmianach niskiego ryzyka (BI-RADS 3).

Decyzję o skierowaniu na mammografię MR podejmuje się indywidualnie, biorąc pod uwagę korzyści, ograniczenia, dostępność i koszt badania oraz wyniki dotychczasowej diagnostyki.

Cena badania

Koszt i dostępność badania to ważne czynniki ograniczające jego wykorzystanie. MRI piersi jest zwykle wyraźnie droższe niż mammografia rentgenowska i USG, wymaga użycia kontrastu i doświadczonego zespołu oraz dostępu do odpowiedniego sprzętu. Dostępność bywa ograniczona do większych ośrodków, a terminy mogą być dłuższe.

Zakres refundacji i możliwość wykonania badania w ramach programu publicznego zależą od konkretnych wskazań klinicznych - poza nimi badanie jest zazwyczaj odpłatne.