Przyczyny wypadania włosów

Kiedy nadmierne wypadanie włosów staje się problemem?

Dorosła osoba dziennie traci około 100 włosów, choć liczba ta jest indywidualna i może wynosić także 50 czy 150. W normalnych warunkach nie zwracamy uwagi na wypadające włosy. Gdy jednak znajdujemy coraz więcej pojedynczych kosmyków na szczotce, podłodze czy ubraniach, staje się to powodem stresu i zmartwień. Nic dziwnego – nadmierne wypadanie włosów może, ale nie musi, oznaczać poważny problem zdrowotny.

Często bywa przejściową reakcją organizmu (np. po stresie, infekcji, połogu czy zabiegu operacyjnym) i ustępuje po usunięciu czynnika wywołującego. Jeśli problem nie znika, lecz ulega nasileniu, należy zacząć działać. Wizyta u lekarza pierwszego kontaktu i wykonanie podstawowych badań krwi to pierwszy krok w kierunku odkrycia powodów wypadania włosów.

W dalszej kolejności warto rozważyć konsultację dermatologiczną.

Poza badaniami krwi, diagnostyka może obejmować:

• trichoskopię (dermatoskopię skóry głowy) – nieinwazyjne powiększone oglądanie mieszków włosowych i skóry,
• test pociągania (pull test) lub test mycia (wash test) – proste metody oceny nasilenia utraty włosów,
• trichogram/fototrichogram – ocenę faz wzrostu włosów i gęstości,
• biopsję skóry owłosionej – w wybranych, niejasnych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu łysień bliznowaciejących,
• poszerzone badania laboratoryjne dobierane do obrazu klinicznego, np. morfologię z oceną gospodarki żelazowej (w tym ferrytyny), TSH, PRL, profil androgenowy u wybranych pacjentów, poziom witaminy D, witaminy B12, cynku.

Przyczyny nadmiernego wypadania włosów

Nadmierne wypadanie włosów może być związane ze złą dietą, zaburzeniami hormonalnymi czy stresem. Powodów wypadania włosów jest jednak znacznie więcej. Poniżej opisujemy te diagnozowane najczęściej.

Utrata włosów wynika z zaburzeń cyklu wzrostu włosa (anagen–katagen–telogen) lub uszkodzenia mieszka.

Najczęstsze mechanizmy wypadania włosów to m.in.:

• łysienie telogenowe – większa niż zwykle liczba włosów przechodzi jednocześnie do fazy spoczynku (telogenu), co skutkuje nasilonym wypadaniem kilka tygodni–miesięcy po zadziałaniu czynnika,
• łysienie androgenowe – postępująca miniaturyzacja mieszków pod wpływem androgenów (zwłaszcza DHT) u osób z predyspozycją genetyczną,
• łysienie plackowate – autoimmunologiczny atak na struktury mieszka prowadzący do ogniskowej utraty włosów,
• łysienia bliznowaciejące – proces zapalny niszczący mieszek i zastępujący go blizną (utrata bywa nieodwracalna),
• łysienie z pociągania (traction alopecia) – przewlekłe, mechaniczne napinanie włosów prowadzące do ich uszkadzania i utraty.

Choroby i wypadanie włosów

Do nadmiernego wypadania włosów może doprowadzić szereg chorób ogólnoustrojowych.

Zaliczamy do nich m.in.:

• schorzenia autoimmunologiczne,
• ostre choroby zakaźne,
• cukrzycę.

Przewlekłe stany zapalne, cięższe infekcje przebiegające z gorączką czy znaczna niedokrwistość mogą wywołać łysienie telogenowe. Nie bez znaczenia dla stanu włosów są również choroby dermatologiczne, dotyczące owłosionej skóry głowy. Zaliczamy do nich m.in. łojotokowe zapalenie skóry głowy, łuszczycę oraz grzybicę.

Zaburzenia hormonalne a zdrowie włosów

Szczególną grupę schorzeń, które wpływają na kondycję włosów, stanowią zaburzenia hormonalne. Łysienie często idzie w parze z nieprawidłową pracą tarczycy – zarówno niedoczynnością, jak i nadczynnością tego narządu. Włosy mogą wypadać nadmiernie także w przebiegu hiperprolaktynemii. U kobiet, które cierpią z powodu zespołu policystycznych jajników (PCOS), może pojawić się łysienie androgenowe, czyli tzw. łysienie typu męskiego. Jest ono związane ze zbyt dużą ilością męskich hormonów w organizmie.

Panie są narażone na nadmierne wypadanie włosów również po porodzie, po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych oraz w okresie menopauzy. U mężczyzn najczęstszą przyczyną przewlekłego przerzedzania jest genetycznie uwarunkowane łysienie androgenowe, związane z wrażliwością mieszków włosowych na dihydrotestosteron (DHT).

Rola diety w zachowaniu zdrowych włosów

Pierwiastki we włosach są aż 50 razy bardziej stężone niż w surowicy krwi. Nic więc dziwnego, że niedobory żywieniowe tak bardzo odbijają się na kondycji włosów. Dieta uboga w żelazo, witaminy z grupy B czy cynk może poskutkować nie tylko wypadającymi włosami, ale również pogorszeniem stanu cery czy paznokci. Należy pamiętać, że codzienny jadłospis powinien być zróżnicowany i bogaty w warzywa, owoce, pełnoziarniste pieczywo, płatki owsiane, pestki oraz nasiona.

Tylko zdrowa, odpowiednio zbilansowana dieta zapewni niezbędną organizmowi ilość witamin i składników mineralnych. Coraz więcej danych wskazuje również na znaczenie witaminy D i kwasów tłuszczowych omega-3 dla zdrowia skóry głowy i włosów. Ich niedobory mogą wiązać się z gorszą kondycją włosów i sprzyjać wypadaniu.

W praktyce warto ocenić i uzupełniać niedobory potwierdzone badaniami, a suplementację dobierać ostrożnie – zbyt wysokie dawki niektórych składników (np. witaminy A) mogą nasilać wypadanie. Niekorzystnie działają także restrykcyjne, niskokaloryczne diety i niedostateczna podaż białka.

Niekorzystny wpływ leków i witamin

Nadmierne wypadanie włosów może być skutkiem ubocznym długotrwałego przyjmowania niektórych leków.

Do wypadania włosów mogą przyczynić się m. in.:

• środki przeciwzakrzepowe,
• cytostatyki,
• retinoidy,
• beta-blokery,
• leki o działaniu immunosupresyjnym.

W przypadku chemioterapii dochodzi do tzw. wypadania anagenowego – leki hamują szybkie podziały w macierzy włosa, co prowadzi do jego utraty. Co ciekawe, udowodniono, że także przedawkowanie witaminy A może być przyczyną łysienia.

Zewnętrzne czynniki wpływające na wypadanie włosów

Wypadające włosy mogą być również odpowiedzią na działanie szkodliwych czynników fizycznych i chemicznych. Zbyt częste używanie prostownicy czy lokówki, promieniowanie UV, farbowanie (zwłaszcza rozjaśnianie), nieprawidłowe korzystanie z kosmetyków do stylizacji czy chlorowana (lub słona) woda zdecydowanie nie sprzyjają zachowaniu włosów w dobrej kondycji.

Również uszkodzenia mechaniczne związane ze zbyt częstym spinaniem czy tapirowaniem włosów sprawiają, że stają się one matowe, łamliwe i bardziej podatne na wypadanie. Regularne ciasne uczesania (np. mocne kucyki, warkocze, koki, upięcia, a także ciężkie doczepy) mogą prowadzić do łysienia z pociągania (traction alopecia), zwłaszcza jeśli są praktykowane latami. Pomocne bywa rozluźnienie fryzur i zmiana nawyków pielęgnacyjnych.

Genetyka a łysienie

Tak jak wiele różnego rodzaju chorób, tak również łysienie może mieć podłoże genetyczne. Najczęstszą postacią o silnym tle genetycznym jest łysienie androgenowe (u mężczyzn i kobiet), w którym predyspozycja do wrażliwości mieszków na androgeny sprzyja ich stopniowej miniaturyzacji. W łysieniu plackowatym również obserwuje się pewną predyspozycję rodzinną, ale kluczowy jest mechanizm autoimmunologiczny.

Dziedziczenie ma zwykle charakter wieloczynnikowy – dodatni wywiad rodzinny zwiększa ryzyko, lecz nie przesądza o wystąpieniu choroby.

Wpływ stresu i operacji na kondycję włosów

Na kondycję włosów wpływ mają także nagłe, silne przeżycia psychiczne, jak również przewlekły stres. Warto wiedzieć, że problem z wypadaniem włosów rzadko kiedy pojawia się bezpośrednio po przykrym wydarzeniu. Łysienie zaczyna doskwierać zwykle po upływie 3 miesięcy od wywołującego je bodźca. Mechanizmem bywa przejście większej liczby włosów z fazy wzrostu (anagenu) do fazy spoczynku (telogenu).

Przyczyną nadmiernego wypadania włosów może być także przebycie operacji, np. ginekologicznej. Utrata owłosienia nie powinna być jednak spowodowana charakterem samego zabiegu – zwykle jest to skutek podania narkozy i związanego z tym silnego stresu oraz zaburzonej równowagi organizmu.

Dodatkowymi czynnikami mogą być gorączka, utrata krwi czy krótkotrwałe niedożywienie pooperacyjne. W takich sytuacjach wypadanie włosów najczęściej ustępuje w ciągu kilku miesięcy.

Skuteczne metody walki z wypadaniem włosów

Osoby zmagające się z łysieniem nieustannie szukają skutecznych sposobów walki z tym problemem. A zatem co na wypadanie włosów będzie najlepsze? Przede wszystkim znalezienie przyczyny, dla której włosy wypadają ponad miarę.

Stosowanie szamponów czy suplementów diety bez rozpoznania genezy problemu nie przyniesie zadowalających efektów. U pacjentów z zaburzeniami hormonalnymi konieczne będzie rozpoczęcie terapii zleconej przez endokrynologa. Osoby z niedoborami żywieniowymi będą musiały zmienić dietę, a tym, którzy mają problemy natury emocjonalnej, z pewnością przyda się psychoterapia.

Warto pamiętać, że w wielu przypadkach łysienia włosy odrastają – dotyczy to m.in. łysienia telogenowego. Pacjenci, u których mieszki włosowe zostały zniszczone, mogą natomiast skorzystać z przeszczepu włosów. Bywa, że jest to jedyny skuteczny sposób na odzyskanie gęstej fryzury.

W łysieniu androgenowym postępowanie bywa długotrwałe; dermatolog może rozważyć m.in. stosowanie preparatów z minoksydylem, a u mężczyzn – leków hamujących 5‑alfa‑reduktazę, zawsze po ocenie wskazań i bezpieczeństwa terapii. Niezależnie od przyczyny, kluczowe jest ograniczenie czynników pogarszających kondycję włosów (np. bardzo ciasnych upięć, agresywnej stylizacji, restrykcyjnych diet) i konsekwentna kontrola efektów leczenia.