USG ginekologiczne i położnicze

Co to jest USG ginekologiczne i jakie ma znaczenie?

USG ginekologiczne to badanie wykonywane profilaktycznie, jak również przy podejrzeniu i w trakcie leczenia schorzeń kobiecych organów płciowych. Podobnie jak w przypadku innego rodzaju ultrasonografii, badanie przeprowadza się przy użyciu specjalistycznego aparatu, który tworzy na ekranie monitora obraz badanych narządów wewnętrznych. Wszystko to dzięki wykorzystaniu właściwości fal ultradźwiękowych.

Dzięki badaniu USG ginekologicznemu lekarz może ocenić wielkość, kształt, powierzchnię, wnętrze oraz położenie poszczególnych narządów rodnych, jak również wykryć ewentualne nieprawidłowości. Badanie jest nieinwazyjne, dzięki czemu można powtarzać je, gdy tylko zachodzi taka potrzeba.

USG jest ważnym elementem opieki ginekologicznej i położniczej, wspiera monitoring ciąży, diagnostykę prenatalną i ocenę ewentualnych wad wrodzonych, a także umożliwia szybkie wykrycie zmian, które mogą wymagać dalszego leczenia.

Rodzaje USG ginekologicznego

Ze względu na sposób przeprowadzenia badania dzielimy je na:

• transwaginalne (dopochwowe),
• przezbrzuszne.

Przy badaniu dopochwowym lekarz korzysta ze specjalnej, podłużnej głowicy – zupełnie innej niż ta, którą stosuje się przy większości ultrasonografii. Dzięki wprowadzeniu jej do pochwy obraz jest bardzo dokładny. USG ginekologiczne przez powłoki brzuszne wykonuje się u pacjentek, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia, oraz u kobiet ciężarnych. Niestety bywa ono mniej dokładne, ponieważ obraz bywa zniekształcony i zaciemniony przez pętle jelitowe.

Rzadko stosowaną alternatywą dla USG przezbrzusznego jest USG transrektalne, czyli doodbytnicze. U pacjentek nieaktywnych seksualnie zwykle wybiera się właśnie USG przezbrzuszne lub – w uzasadnionych sytuacjach – transrektalne, co pozwala bezpiecznie ocenić macicę i jajniki.

We wczesnej ciąży standardem jest USG transwaginalne, ponieważ zapewnia najlepszą rozdzielczość i dokładność oceny w pierwszych tygodniach. USG przezbrzuszne staje się wystarczające w późniejszym etapie, gdy struktury płodu i macicy są większe i lepiej widoczne przez powłoki brzuszne. Dodatkowo można stosować rozwiązania poprawiające jakość obrazu, takie jak USG 3D i 4D (technologia 3D/4D), które wspierają wizualizację wybranych struktur, jednak nie zastępują standardowego badania 2D.

Kiedy warto wykonać USG ginekologiczne?

Podczas USG ginekologicznego można wykryć szereg zmian zachodzących w narządach rodnych. Najczęściej są to torbiele, mięśniaki, guzy oraz wszelkie patologie związane z endometrium, czyli błoną śluzową macicy.

W ramach profilaktyki badanie powinno być wykonywane nie rzadziej niż co dwa lata przez wszystkie kobiety, które są aktywne seksualnie.

Wskazania do badania:

• podejrzenie zmian chorobowych,
• potwierdzenie lub wykluczenie ciąży,
• bezskuteczne próby poczęcia,
• bóle w podbrzuszu (ostre lub przewlekłe),
• zaburzenia miesiączkowania (nieregularne, bardzo obfite lub brak miesiączki),
• podejrzenie wad wrodzonych narządów rodnych,
• nagłe powiększenie obwodu brzucha lub wyczuwalny guz,
• kontrola zmian stwierdzonych w badaniach laboratoryjnych lub obrazowych.

Regularne wykonywanie USG ginekologicznego to istotny element profilaktyki zdrowotnej. Umożliwia wczesne wykrycie nieprawidłowości, co z kolei zwiększa szanse na skuteczne leczenie w przypadku wystąpienia stanów chorobowych. W położnictwie jest kluczowe dla monitoringu ciąży i diagnostyki prenatalnej, w tym wczesnego wykrywania wybranych wad wrodzonych.

Przygotowanie do badania USG ginekologicznego

USG ginekologiczne najlepiej wykonać kilka dni po zakończeniu miesiączki. W zależności od tego, czy badanie będzie transwaginalne, czy przezbrzuszne, należy odpowiednio się do niego przygotować. W przypadku USG dopochwowego konieczne jest opróżnienie pęcherza moczowego – nie można również zapomnieć o higienie miejsc intymnych. Jeśli nie ma się możliwości umycia przed badaniem, warto zabrać ze sobą specjalne chusteczki odświeżające.

Jeżeli USG będzie wykonywane przezbrzusznie, konieczne jest natomiast maksymalne wypełnienie pęcherza. W innym wypadku gazy zalegające w końcowym odcinku jelit mogłyby zablokować rozchodzenie się fali ultradźwiękowej i uniemożliwić w ten sposób właściwe zobrazowanie badanych narządów. Właśnie dlatego na co najmniej godzinę przed badaniem należy wypić 1-1,5 litra niegazowanej wody i przez ten czas nie oddawać moczu.

Odpowiednie przygotowanie do badania USG ginekologicznego może znacznie zwiększyć jego efektywność i precyzję. Dlatego zawsze warto stosować się do zaleceń lekarza dotyczących przygotowania do wizyty.

Przebieg badania USG ginekologicznego

Przed badaniem lekarz najprawdopodobniej zapyta pacjentkę o datę ostatniej miesiączki, przebyte choroby bądź operacje narządów rodnych, a także ewentualne trwające właśnie leczenie. W przypadku USG transwaginalnego lekarz nakłada na głowicę prezerwatywę, a następnie aplikuje specjalny żel, który ułatwia jej wprowadzenie do pochwy i minimalizuje dyskomfort. Podczas USG przezbrzusznego lekarz przykłada sondę do dolnej części powłok brzusznych. W obu rodzajach badania uzyskiwany obraz jest obserwowany w czasie rzeczywistym na ekranie ultrasonografu.

Badanie trwa od kilku do kilkunastu minut, a wyniki są drukowane i opisywane zaraz po jego zakończeniu. USG nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i uznawane jest za bezpieczne także w ciąży. Ryzyko działań niepożądanych jest minimalne - badanie może powodować przejściowy dyskomfort, a sporadycznie – niewielkie plamienie po badaniu transwaginalnym.

W przypadku uczulenia na lateks należy poinformować personel (możliwe zastosowanie osłon bezlateksowych). Względnymi przeciwwskazaniami do USG transwaginalnego są m.in. brak zgody pacjentki, nienaruszona błona dziewicza oraz ostre, bolesne stany zapalne pochwy – wtedy rozważa się badanie USG przezbrzuszne lub transrektalne. Aparaty i technika pracy stosują zasadę możliwie najniższej ekspozycji (ALARA).

USG położnicze w trakcie ciąży

USG ginekologiczne w ciąży, czyli USG położnicze, to jedno z najbardziej standardowych badań wykonywanych u kobiet ciężarnych. Przeprowadza się je, aby sprawdzić, czy płód rozwija się prawidłowo.

Jeśli ciąża przebiega bezproblemowo, USG prenatalne wykonuje się trzy razy:

• 

  między 11. a 14. tygodniem ciąży – wówczas wstępnie ocenia się rozwój wszystkich narządów płodu oraz określa ryzyko wystąpienia najczęstszych wad genetycznych (np. zespołu Downa);

• między 18. a 22. tygodniem ciąży (tak zwane połówkowe USG) – wtedy możliwa jest precyzyjna ocena budowy anatomicznej płodu, wykrycie ewentualnych wad wrodzonych, określenie masy płodu i wieku ciążowego;

• między 28. a 32. tygodniem ciąży – lekarz, oprócz sprawdzenia dalszego rozwoju płodu, określa także sposób, w jaki dziecko jest ułożone w macicy i czy jest to prawidłowa pozycja umożliwiająca naturalny poród.

Warto zauważyć, że rozwój technologii umożliwia obecnie wykonywanie USG 3D i 4D, które dostarczają szczegółowych informacji o anatomii płodu i mogą być użyteczne w diagnostyce pewnych wad wrodzonych. W wybranych sytuacjach lekarz może posłużyć się również technikami dopplerowskimi do oceny przepływów krwi. Należy pamiętać, że metody 3D/4D stanowią uzupełnienie standardowego badania 2D w ramach diagnostyki prenatalnej i monitoringu ciąży.

FAQ dotyczące USG ginekologicznego i położniczego

• Czy USG jest bezpieczne w ciąży?

  Czy USG jest bezpieczne w ciąży? Tak. USG nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i uważane jest za bezpieczne, gdy wykonywane jest zgodnie ze standardami.

• Jak często wykonuje się USG w ciąży?

  Standardowo trzy razy w przebiegu ciąży fizjologicznej (I, II i III trymestr), a częściej, jeśli istnieją wskazania medyczne.

• Czy USG transwaginalne jest lepsze na początku ciąży?

  Tak. We wczesnej ciąży badanie transwaginalne zapewnia dokładniejszą ocenę niż przezbrzuszne.

• Czy USG transwaginalne można wykonać u dziewicy?

  Zwykle nie. W takich sytuacjach wybiera się USG przezbrzuszne lub – w razie potrzeby – transrektalne, zawsze po uzyskaniu zgody pacjentki.

• Czy badanie boli?

  Nie, ale może powodować lekki, krótkotrwały dyskomfort, szczególnie w wariancie transwaginalnym.

• Czy trzeba być na czczo?

  Nie. Do USG ginekologicznego nie ma zwykle potrzeby bycia na czczo. Do USG przezbrzusznego zaleca się wypełniony pęcherz.

• Czy można wykonać USG w trakcie miesiączki?

  W pilnych wskazaniach – tak. Do badań planowych zwykle wybiera się terminy po zakończeniu krwawienia.

• Czy USG wykrywa wszystkie wady wrodzone?

  Nie. USG znacząco zwiększa wykrywalność, ale nie gwarantuje 100% rozpoznawalności wszystkich nieprawidłowości.

• Mam alergię na lateks – czy to problem?

  Poinformuj personel. Można użyć osłon bezlateksowych na sondę.

• Czy potrzebuję skierowania?

  Wymogi mogą zależeć od organizacji świadczeń w danej placówce. Warto dopytać podczas rejestracji.