Alloplastyka biodra: co warto wiedzieć?

Sprawność ruchowa ma ogromne znaczenie, bo zapewnia nam samodzielność i niezależność. Według badania opinii publicznej „Attitudes towards ageing”, ta życiowa niezależność stanowi główną wartość aż dla 70% respondentów. Z kolei, jak wskazują badania przeprowadzone przez firmę Bupa, jednym z naszych największych lęków, dotyczących wieku podeszłego, jest właśnie utrata samodzielności.

Zwyrodnienie stawu biodrowego doprowadzić może do utraty sprawności: choroba, której istotą jest postępująca degeneracja struktur stawowych, coraz bardziej ograniczająca naszą sprawność.

Zwyrodnienie stawu biodrowego to w praktyce „zużywanie się” stawu: śliska chrząstka pokrywająca powierzchnie stawowe ściera się, a kość zaczyna ocierać o kość, co wywołuje ból, stan zapalny i sztywność.

Zwyrodnienie stawu biodrowego – przyczyny i objawy

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego zaczyna się na ogół niewinnie: niezbyt intensywny, promieniujący do pachwiny ból, zwłaszcza po dłuższym wysiłku związanym z obciążeniem stawu biodrowego, czasem w momencie wstawania i chodzenia. Chorobę w początkowym stadium trudno rozpoznać również dlatego, że równolegle z bólami w biodrze mogą się pojawić bóle kolana – wówczas, zamiast podejrzewać początki zwyrodnienia, na ogół zakładamy, że po prostu przeciążyliśmy za bardzo daną nogę.

A potem jest tylko gorzej: ból staje się coraz silniejszy, a staw ulega postępującej degeneracji, co objawia się także jego coraz większą sztywnością i ograniczeniem zakresu ruchu. Aż w końcu nadchodzi moment, kiedy dolegliwości stają się tak silne, że udajemy się do ortopedy – na tym etapie nierzadko okazuje się, że na mniej inwazyjne metody leczenia jest już za późno i jedynym ratunkiem jest endoproteza.

Aby lepiej zrozumieć przyczyny i pierwsze sygnały choroby, warto wiedzieć, że do rozwoju zwyrodnienia mogą przyczyniać się m.in. długotrwałe przeciążenia stawu, wady anatomiczne (np. dysplazja biodra), przebyte urazy, nadwaga lub otyłość oraz choroby zapalne stawów. Typowe objawy to: ból w pachwinie lub pośladku nasilający się podczas chodzenia, sztywność po siedzeniu, trudności przy zakładaniu skarpet i butów oraz postępujące ograniczenie ruchu.

Kiedy zgłosić się do ortopedy?

Kiedy zgłosić się do lekarza? Jeśli ból biodra utrzymuje się przez kilka tygodni, nawraca, budzi w nocy, ogranicza codzienne czynności (np. wejście po schodach, przejście kilkuset metrów) albo towarzyszy mu narastająca sztywność, warto umówić konsultację ortopedyczną – nie czekaj, aż ból będzie „nie do zniesienia”.

Leczenie zachowawcze

W początkowych stadiach zwykle stosuje się leczenie zachowawcze (m.in. fizjoterapia, modyfikacja aktywności, leki przeciwbólowe, redukcja masy ciała, czasem laska lub kula po stronie przeciwnej do bolącego biodra). Gdy mimo tych metod ból i ograniczenia utrzymują się, a badania obrazowe potwierdzają zaawansowane zmiany, rozważa się leczenie operacyjne.

Endoproteza biodra – przebieg zabiegu i rodzaje

Endoprotezoplastyka, nazywana również alloplastyką stawu biodrowego, to zabieg z dziedziny ortopedii, którego celem jest usunięcie niesprawnych elementów stawu biodrowego i zastąpienie ich nowymi, sztucznymi, które z czasem zrastają się z własną kością pacjenta.

Pozwala to przywrócić ruchomość stawu – wszczepione elementy precyzyjnie naśladują ruch zdrowego stawu, dzięki czemu pacjent znowu może bez problemu chodzić, siadać i wchodzić po schodach, oczywiście z pewnymi ograniczeniami. W protezach bezcementowych powierzchnia implantu sprzyja wrastaniu kości, natomiast w cementowych stabilność zapewnia specjalny cement kostny (w tym przypadku implant nie zrasta się z kością, lecz jest trwale osadzony w cemencie).

Rodzaje endoprotez: cementowa i bezcementowa

Endoproteza biodra to metalowa głowa na długim trzpieniu – tym elementem zastępuje się uszkodzoną głowę kości udowej pacjenta. Druga część protezy to sztuczna panewka o kształcie wydrążonej półkuli, mocowana do kości miednicy. W zależności od typu mocowania endoprotezy wyróżnia się kilka rodzajów zabiegu, w tym alloplastykę cementową oraz bezcementową.

Między głową a panewką znajduje się wkładka (najczęściej z tworzywa o wysokiej trwałości lub ceramiki), która umożliwia płynny, śliski ruch. Elementy endoprotezy biodrowej zbudowane są najczęściej ze stopu metali obojętnych dla organizmu, dzięki czemu ryzyko reakcji alergicznej na implant jest minimalne.

W praktyce leczenie wygląda zwykle tak, że pacjent trafia na oddział na krótki pobyt szpitalny, a zabieg wykonywany jest w znieczuleniu przewodowym (od pasa w dół) lub ogólnym – rodzaj znieczulenia dobiera anestezjolog. Już tego samego lub następnego dnia rozpoczyna się wczesne uruchamianie.

Stosuje się leki przeciwbólowe, a także profilaktykę przeciwzakrzepową i przeciwinfekcyjną zgodnie z zaleceniami zespołu medycznego.

Korzyści, ryzyko i trwałość endoprotezy

Wiele współczesnych protez służy 15–20 lat lub dłużej; na ich żywotność wpływają m.in. masa ciała, poziom aktywności i prawidłowa rehabilitacja. W razie potrzeby możliwe jest leczenie rewizyjne (wymiana lub naprawa elementów).

Korzyści zabiegu to m.in.:

• zmniejszenie bólu,
• poprawa chodu i komfortu życia,
• większa samodzielność w codziennych czynnościach.

Możliwe powikłania (jak przy każdej operacji):

• zakażenie,
• zakrzepica żył głębokich,
• zatorowość płucna,
• zwichnięcie endoprotezy,
• krwawienie lub krwiak,
• uszkodzenie nerwów lub naczyń (rzadko),
• różnica długości kończyn,
• w odległym okresie – zużycie lub obluzowanie elementów.

O częstości i sposobach zapobiegania powikłaniom informuje lekarz prowadzący.

Rehabilitacja po endoprotezie biodra i powrót do aktywności

Choć zabieg endoprotezoplastyki stawu biodrowego przywraca pacjentowi sprawność ruchową, warto mieć świadomość, że nigdy nie będzie to sprawność dwudziestolatka: wiele aktywności jest dla osób z endoprotezą niewskazanych, ponieważ może prowadzić do jej uszkodzenia. Niemniej jednak w porównaniu ze stanem bezpośrednio przed zabiegiem życie z endoprotezą biodra ulega diametralnej zmianie.

Dobrze prowadzona rehabilitacja jest kluczowa dla pełnego powrotu do możliwie jak największej samodzielności. Nowoczesne metody fizjoterapii, opierające się na dowodach naukowych, umożliwiają indywidualne dopasowanie ćwiczeń do potrzeb pacjenta. „Pionizacja” oznacza po prostu pierwsze bezpieczne wstawanie z łóżka i naukę chodu.

Ćwiczenia obejmują wzmacnianie mięśni pośladkowych i ud, delikatne zwiększanie zakresu ruchu (bez przekraczania zaleceń lekarza), naukę bezpiecznych sposobów wstawania i siadania, a także proste ruchy stóp poprawiające krążenie, co pomaga zapobiegać zakrzepicy.

Przebieg i kolejne fazy rehabilitacji pooperacyjnej

Rehabilitacja pooperacyjna jest kluczowym elementem procesu leczenia i powrotu pacjenta do pełnej sprawności. Odpowiednio zaplanowana i systematycznie prowadzona terapia ruchowa pozwala stopniowo odzyskiwać siłę mięśniową, poprawiać zakres ruchu oraz bezpiecznie wracać do samodzielnego funkcjonowania, zgodnie z zaleceniami zespołu medycznego.

Etapy rehabilitacji po operacji:

• Bezpośrednio w okresie pooperacyjnym podejmowana jest rehabilitacja pacjenta, która rozpoczyna się zazwyczaj już następnego dnia po zabiegu i może trwać od kilku miesięcy do roku.
• Zestawy ćwiczeń, zalecane i nadzorowane przez rehabilitanta, wpływają korzystnie na zwiększenie siły mięśniowej pacjenta.
• W drugiej dobie po zabiegu podejmowane są pierwsze próby pionizacji pacjenta, a po kilku dniach chodzenia z pomocą balkonika zastępuje się go kulami łokciowymi.
• Po upływie kilku miesięcy (w zależności od typu zabiegu zazwyczaj od trzech do sześciu) pacjent zaczyna już chodzić bez pomocy kul.

Kiedy wrócić do prowadzenia pojazdów i pracy?

Powrót do prowadzenia samochodu, pracy i sportu jest ustalany indywidualnie. Zwykle jest możliwy po odzyskaniu odpowiedniej kontroli nad operowaną nogą, gdy ustępuje ból i nie są potrzebne silne leki przeciwbólowe – decyduje o tym lekarz prowadzący.

Życie po endoprotezie biodra – zalecenia

Porównując do okresu przed operacją, kiedy to większość pacjentów ma duże problemy z chodzeniem lub wręcz nie może chodzić wcale, okres po operacji i zakończeniu rehabilitacji przynosi ogromną poprawę jakości życia.

Warto jednak pamiętać, że sztuczny staw nie powinien być narażany na bardzo duże obciążenia, należy też zachować ostrożność podczas wykonywania pewnych czynności, by nie doprowadzić do zwichnięcia głowy endoprotezy. Bardzo ważne jest, by unikać pozycji, w których kąt pomiędzy tułowiem a udami jest mniejszy niż 90°.

Nie należy więc siadać na niskich krzesłach, trzeba również uważać podczas wykonywania takich czynności jak wstawanie z łóżka czy zakładanie butów. Zalecenie to dotyczy zwłaszcza pierwszych tygodni po operacji i może różnić się w zależności od zastosowanego dostępu operacyjnego – ostateczne wskazówki przekazuje lekarz.

Czego unikać po endoprotezie biodra

Prawda jest więc taka, że po zabiegu protezowania biodra trzeba nauczyć się żyć ostrożnie.

Należy zatem unikać:

• nadmiernych ruchów rotacyjnych nogi ze sztucznym biodrem (gwałtownego skręcania stopy i kolana przy ustabilizowanej miednicy),
• bardzo mocnych zgięć nogi w stawie biodrowym,
• siadania z nogą na nogę w taki sposób, że noga z protezą znajduje się na nodze zdrowej.

Bezpieczne aktywności dla osób z protezą biodra

Warto natomiast stawiać na bezpieczne formy aktywności: spacery po płaskim terenie, nordic walking w spokojnym tempie, pływanie, jazdę na rowerze stacjonarnym oraz ćwiczenia równowagi i wzmacniające mięśnie.

Trzeba nauczyć się poprawnej techniki wsiadania i wysiadania z samochodu, zrezygnować z ryzykownych form aktywności fizycznej (np. jazdy na nartach). Korzystne mogą być proste udogodnienia w domu, np. podwyższone siedziska, nakładka na sedes, długa łyżka do butów czy chwytak do skarpet.

Dzięki stosowaniu się do pewnych reguł nie tylko minimalizujemy ryzyko zwichnięcia protezy, ale również mniejsze jest ryzyko przedwczesnego zużycia się jej elementów, co pozwoli nam dłużej cieszyć się sprawnością fizyczną i odsunąć w czasie bądź całkiem uniknąć kolejnej operacji.

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem, jeśli wystąpi nagły, silny ból biodra z niemożnością obciążenia nogi, nienaturalne ustawienie lub skrócenie kończyny, gorączka z zaczerwienieniem i ociepleniem okolicy rany, nasilający się obrzęk i ból łydki lub duszność.

Koszt endoprotezy biodra i finansowanie

Endoprotezoplastykę biodra można wykonać w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, trzeba jednak mieć świadomość, że wiąże się to zazwyczaj z bardzo długim oczekiwaniem na zabieg – w wielu województwach są placówki, w których pierwsze wolne terminy dostępne są dopiero po kilku latach.

Z tego względu część pacjentów, chcąc jak najszybciej odzyskać sprawność ruchową, decyduje się na skorzystanie z oferty prywatnych placówek ortopedycznych, w których – w zależności od rodzaju zabiegu i zastosowanego implantu – cena endoprotezoplastyki biodra może wynieść od kilkunastu do ponad dwudziestu tysięcy złotych.

NFZ czy prywatnie – na co zwrócić uwagę?

Na dzień dzisiejszy w Polsce możemy również spotkać różne programy zdrowotne i ubezpieczeniowe, które mogą pomóc w sfinansowaniu lub częściowym dofinansowaniu zabiegu endoprotezoplastyki. Warto zapoznać się z dostępnymi opcjami i ewentualnymi warunkami, jakie należy spełnić, by uzyskać wsparcie.

Kolejki w ramach NFZ różnią się w zależności od placówki i województwa – aktualne terminy można sprawdzić w rejestrze oczekujących. W przypadku leczenia prywatnego warto dopytać, co obejmuje cena (konsultacje, implant, pobyt szpitalny, badania, rehabilitację, leki pooperacyjne, wizyty kontrolne).

Kwalifikacja i przygotowanie do operacji

Niezależnie od miejsca leczenia, przed operacją konieczna jest kwalifikacja ortopedyczna oraz odpowiednie przygotowanie (m.in. badania laboratoryjne i obrazowe, ocena oraz leczenie ewentualnych ognisk zakażenia, np. stomatologicznych, a także dobre wyrównanie chorób przewlekłych). Dobre przygotowanie wpływa na bezpieczeństwo i wyniki leczenia.