Metody leczenia łysienia

Włosy mamy niemal na całym ciele, choć w niektórych miejscach więcej, niż byśmy chcieli, a w innych zdecydowanie za mało. Problem zaczyna się wtedy, gdy włosy na głowie stają się coraz cieńsze, przedziałek się poszerza, pojawiają się zakola lub wyraźne prześwity. Nie zawsze musi to jednak oznaczać nieodwracalne łysienie. Czasami wzmożone wypadanie jest przejściową reakcją organizmu na chorobę, stres, poród, niedobory pokarmowe albo przyjmowane leki.

Fizjologicznie każdego dnia wypada pewna liczba włosów – najczęściej mówi się o około 50–100. Samodzielne liczenie ich na szczotce czy poduszce nie jest jednak wiarygodną metodą rozpoznawania łysienia. Znacznie ważniejsze są zmiana wyglądu fryzury, zmniejszenie objętości włosów oraz czas utrzymywania się problemu.

Dlaczego włosy wypadają?

Wypadanie włosów może być skutkiem uwarunkowań genetycznych, zaburzeń odporności, chorób skóry, nieprawidłowości hormonalnych lub niedoborów. Bywa również reakcją na gorączkę, operację, silny stres, szybkie odchudzanie, poród albo rozpoczęcie czy odstawienie określonych leków. Znaczenie ma też sposób pielęgnacji. Ciasne fryzury, przedłużanie włosów, częste rozjaśnianie oraz wysoka temperatura mogą uszkadzać łodygi włosów, a długotrwałe pociąganie – prowadzić do łysienia trakcyjnego.

Do możliwych przyczyn utraty włosów należą:

• predyspozycje genetyczne,

• działanie androgenów,

• choroby autoimmunologiczne,

• choroby tarczycy,

• niedobór żelaza lub inne niedobory pokarmowe,

• restrykcyjne diety i szybka utrata masy ciała,

• ciąża i okres po porodzie,

• gorączka, infekcja lub poważna operacja,

• przewlekły albo gwałtowny stres,

• choroby owłosionej skóry głowy,

• przyjmowane leki,

• chemioterapia i radioterapia,

• mechaniczne uszkadzanie włosów.

Rodzaje łysienia

Nie istnieje jedna metoda skuteczna w każdym rodzaju łysienia. Leczenie, które pomaga w łysieniu androgenowym, może okazać się niewystarczające w łysieniu plackowatym, a w przypadku łysienia bliznowaciejącego najważniejsze jest szybkie zahamowanie procesu zapalnego.

Łysienie androgenowe

Łysienie androgenowe jest najczęstszym rodzajem postępującej utraty włosów. Ma podłoże genetyczne i wiąże się z podatnością mieszków na działanie androgenów, w tym dihydrotestosteronu. Pod ich wpływem dochodzi do stopniowej miniaturyzacji mieszków – kolejne włosy stają się krótsze, cieńsze i mniej widoczne. U mężczyzn zmiany zwykle rozpoczynają się od zakoli i okolicy szczytu głowy. U kobiet częściej występuje poszerzenie przedziałka oraz przerzedzenie włosów w centralnej części głowy, zazwyczaj bez całkowitego wyłysienia. Co istotne, u wielu kobiet z tym problemem wyniki badań hormonalnych pozostają prawidłowe.

Łysienie telogenowe

 Łysienie telogenowe powoduje rozlane wypadanie włosów na całej powierzchni głowy. Może pojawić się kilka tygodni lub miesięcy po gorączce, porodzie, operacji, silnym stresie, zakażeniu, gwałtownym odchudzaniu albo zmianie leków. W wielu przypadkach włosy zaczynają odrastać po ustąpieniu przyczyny, ale powrót do wcześniejszej gęstości może zająć wiele miesięcy. Łysienie telogenowe może też mieć charakter przewlekły.

Łysienie plackowate

Łysienie plackowate jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym. Najczęściej powoduje nagłe powstawanie dobrze odgraniczonych ognisk pozbawionych włosów, ale może objąć również brwi, rzęsy, zarost albo całą skórę głowy i ciało. U części pacjentów dochodzi do samoistnego odrostu, jednak choroba może nawracać lub mieć ciężki, przewlekły przebieg.

Łysienia bliznowaciejące

W tej grupie chorób stan zapalny prowadzi do trwałego zniszczenia mieszków włosowych i zastąpienia ich tkanką bliznowatą. Utracone w ten sposób włosy nie mogą odrosnąć, dlatego celem leczenia jest przede wszystkim zatrzymanie aktywności choroby. Alarmujące są ból, pieczenie, silny świąd, rumień, krosty, łuszczenie i wygładzenie skóry w miejscach pozbawionych włosów.

Łysienie trakcyjne

Łysienie trakcyjne jest następstwem długotrwałego napinania włosów, np. przez bardzo ciasne kucyki, warkoczyki, doczepiane pasma lub ciężkie przedłużenia. Początkowo może być odwracalne, ale wieloletnie uszkadzanie mieszków grozi utrwalonym wyłysieniem.

Jak diagnozuje się przyczynę wypadania włosów?

Diagnostykę najlepiej rozpocząć u dermatologa. Lekarz zbiera informacje dotyczące czasu trwania problemu, sposobu jego rozpoczęcia, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków, diety, przebytych infekcji oraz występowania łysienia w rodzinie. Następnie ocenia skórę głowy, rozmieszczenie zmian i wygląd włosów.

Szczególnie przydatna jest trichoskopia, czyli oglądanie skóry głowy oraz włosów w powiększeniu. Badanie pomaga rozpoznać miniaturyzację mieszków, cechy stanu zapalnego, włosy połamane i inne nieprawidłowości. Lekarz może wykonać również próbę pociągania włosów, dokumentację fotograficzną, trichogram, badanie mykologiczne lub – w wybranych przypadkach – biopsję skóry.

Badania laboratoryjne dobiera się do objawów pacjenta. Mogą obejmować:

• morfologię krwi,

• stężenie ferrytyny i parametry gospodarki żelazowej,

• oznaczenie TSH,

• stężenie witaminy B12, kwasu foliowego lub witaminy D – przy odpowiednich wskazaniach,

• badania hormonalne u kobiet z objawami hiperandrogenizmu,

• inne oznaczenia wynikające z wywiadu i badania.

Nie każdy pacjent wymaga wykonania wszystkich wymienionych analiz.

Metody leczenia łysienia

Wybór terapii zależy od rodzaju łysienia, wieku pacjenta, chorób współistniejących, przyjmowanych leków oraz stopnia zaawansowania zmian. Leczenie może ograniczać dalszą utratę włosów, pobudzać zachowane mieszki do pracy albo hamować niszczący je stan zapalny. Na rezultaty zwykle trzeba czekać przynajmniej kilka miesięcy. Nie oznacza to, że lek nie działa – włosy rosną powoli i potrzebują czasu, aby przejść do fazy aktywnego wzrostu.

Minoksydyl stosowany miejscowo

Minoksydyl jest jednym z podstawowych leków wykorzystywanych w łysieniu androgenowym kobiet i mężczyzn. Występuje między innymi w postaci płynu lub pianki nakładanej na skórę głowy. Częstotliwość stosowania zależy od stężenia, postaci preparatu i zaleceń lekarza. W pierwszych tygodniach może dojść do przejściowego nasilenia wypadania. Możliwe są również podrażnienie, świąd, łuszczenie skóry oraz pojawienie się włosów poza miejscem aplikacji. Pierwsze rezultaty ocenia się zwykle po kilku miesiącach, a ich utrzymanie wymaga kontynuowania terapii.

Finasteryd i inne leki wpływające na androgeny

Finasteryd ogranicza przekształcanie testosteronu w dihydrotestosteron i jest stosowany przede wszystkim u dorosłych mężczyzn z łysieniem androgenowym. Może zahamować postęp choroby i poprawić gęstość włosów, ale efekty również wymagają przewlekłego leczenia. Możliwe działania niepożądane obejmują między innymi obniżenie libido, zaburzenia erekcji, zmiany dotyczące ejakulacji i piersi oraz zaburzenia nastroju. Wszystkie niepokojące objawy należy omówić z lekarzem.

U wybranych kobiet specjalista może zastosować lek antyandrogenowy, np. spironolakton. Jest to najczęściej terapia poza wskazaniami rejestracyjnymi, wymagająca uwzględnienia ciśnienia krwi, stężenia potasu, stosowanych leków i możliwości zajścia w ciążę. Finasteryd oraz leki antyandrogenowe nie mogą być stosowane w ciąży ze względu na ryzyko dla płodu. Flutamid nie jest rutynowym sposobem leczenia łysienia, między innymi z powodu ryzyka poważnego uszkodzenia wątroby.

Minoksydyl doustny

Minoksydyl w małych dawkach bywa przepisywany doustnie pacjentom, którzy nie tolerują preparatu miejscowego albo nie uzyskują odpowiedniej poprawy. Takie zastosowanie może odbywać się poza wskazaniami rejestracyjnymi. Lek może powodować nadmierne owłosienie innych części ciała, obrzęki, przyspieszone bicie serca, zawroty głowy i obniżenie ciśnienia. Wymaga więc kwalifikacji lekarskiej, a u części pacjentów także kontroli ciśnienia oraz układu krążenia.

Leczenie łysienia plackowatego

W niewielkich ogniskach łysienia plackowatego stosuje się przede wszystkim glikokortykosteroidy podawane miejscowo lub wstrzykiwane w skórę. W rozległej chorobie lekarz może rozważyć immunoterapię kontaktową, krótkotrwałe leczenie ogólne albo inne preparaty wpływające na układ odpornościowy. W leczeniu ciężkiego łysienia plackowatego dostępne są również inhibitory kinaz janusowych, takie jak baricytynib lub ritlecytynib. Kwalifikacja zależy między innymi od wieku, nasilenia choroby i przeciwwskazań. Terapia wymaga kontroli lekarskiej ze względu na możliwość zakażeń, zaburzeń wyników badań laboratoryjnych oraz innych poważnych działań niepożądanych.

Leczenie łysień bliznowaciejących

Najważniejszym celem jest zahamowanie zapalenia, zanim zniszczy kolejne mieszki. W zależności od rozpoznania lekarz może zastosować miejscowe, doogniskowe lub doustne glikokortykosteroidy, antybiotyki o działaniu przeciwzapalnym, hydroksychlorochinę albo leki immunomodulujące. Przeszczep włosów można rozważyć dopiero wtedy, gdy choroba pozostaje nieaktywna przez odpowiednio długi czas. Nawet wówczas istnieje ryzyko jej ponownego uaktywnienia.

Leczenie łysienia telogenowego

Podstawą jest rozpoznanie i, jeśli to możliwe, usunięcie czynnika wyzwalającego. Może to oznaczać leczenie choroby tarczycy, uzupełnienie potwierdzonego niedoboru żelaza, zmianę niewłaściwie zbilansowanej diety lub ocenę stosowanych leków. Nie wolno jednak samodzielnie odstawiać preparatu zaleconego z powodu innej choroby. Decyzję o jego zmianie podejmuje lekarz. W przewlekłym łysieniu telogenowym dermatolog może rozważyć zastosowanie minoksydylu.

Leczenie zakażeń skóry głowy

Grzybica owłosionej skóry głowy wymaga zwykle doustnego leczenia przeciwgrzybiczego. Same szampony nie docierają wystarczająco głęboko do zakażonych mieszków, ale mogą ograniczać rozsiewanie zarodników. Rodzaj leku i czas terapii zależą od gatunku grzyba oraz wieku pacjenta.

Osocze bogatopłytkowe na wypadanie włosów

Zabieg PRP polega na pobraniu krwi pacjenta, odwirowaniu jej i podaniu uzyskanego osocza bogatopłytkowego w skórę głowy. Zawarte w nim płytki uwalniają czynniki wzrostu, które mogą oddziaływać na środowisko mieszków włosowych. Badania wskazują, że PRP może zwiększać gęstość włosów u części pacjentów z łysieniem androgenowym. Wyniki są jednak niejednorodne, a metody przygotowania osocza, częstotliwość zabiegów i dawki nie zostały ujednolicone. Z tego powodu PRP należy traktować jako możliwą terapię uzupełniającą, a nie metodę gwarantującą odrost.

Po zabiegu mogą wystąpić ból, tkliwość, obrzęk, siniaki, niewielkie krwawienie i przejściowy ból głowy. Skórę można znieczulić miejscowo, choć sposób znieczulenia zależy od rodzaju procedury.

Mezoterapia skóry głowy

Klasyczna mezoterapia polega na wykonywaniu licznych iniekcji i wprowadzaniu w skórę mieszanin zawierających między innymi witaminy, aminokwasy lub inne substancje. Jednakże mezoterapia nie powinna zastępować rozpoznania przyczyny ani leczenia o potwierdzonej skuteczności. Jeżeli we krwi stwierdzono niedobór, zwykle ważniejsze jest odpowiednie leczenie ogólne niż wstrzykiwanie witamin bezpośrednio w skórę głowy.

Laseroterapia niskoenergetyczna

W leczeniu łysienia androgenowego wykorzystuje się także urządzenia emitujące światło czerwone lub laser niskoenergetyczny, określane jako LLLT. Regularne naświetlanie może poprawić gęstość włosów u części pacjentów, ale rezultaty zależą od rodzaju urządzenia, właściwego stosowania oraz stopnia zaawansowania łysienia. Na rynku dostępne są hełmy, opaski i grzebienie świetlne o różnych parametrach. Warto wybierać urządzenia posiadające odpowiednią dokumentację i korzystać z nich zgodnie z zaleceniami producenta oraz lekarza. Możliwe działania niepożądane obejmują przejściowe podrażnienie skóry, świąd, rumień lub ból głowy.

Mikronakłuwanie skóry głowy

Mikronakłuwanie wywołuje kontrolowane mikrouszkodzenia skóry i jest niekiedy łączone z minoksydylem. Część badań wskazuje na możliwą poprawę efektów terapii łysienia androgenowego, ale nie ustalono jednego optymalnego protokołu. Zbyt głębokie lub wykonywane bez zachowania higieny nakłuwanie może doprowadzić do zakażenia, bliznowacenia i nasilenia stanu zapalnego. Nie powinno się go wykonywać na skórze objętej aktywną infekcją lub chorobą zapalną bez konsultacji z dermatologiem.

Czy suplementy pomagają na wypadanie włosów?

Biotyna, cynk, żelazo, selen i witaminy są często reklamowane jako sposób na wypadanie włosów. Pomagają jednak przede wszystkim wtedy, gdy rzeczywiście występuje ich niedobór. Nadmierna suplementacja nie poprawia automatycznie wzrostu włosów i może być szkodliwa. Nadmiar selenu lub witaminy A sam może powodować wypadanie, natomiast duże dawki biotyny mogą zaburzać wyniki niektórych badań laboratoryjnych.

Przeszczep włosów

Przeszczep polega na przeniesieniu mieszków odporniejszych na miniaturyzację, najczęściej z potylicy i boków głowy, do obszaru przerzedzenia. Zabieg nie zwiększa całkowitej liczby mieszków, lecz zmienia ich rozmieszczenie.

Najczęściej stosuje się dwie techniki:

• FUE – pobieranie pojedynczych zespołów mieszkowych, pozostawiające liczne drobne blizny punktowe;

• FUT – pobranie paska skóry z obszaru dawczego, po którym pozostaje blizna linijna.

Przeszczep nie zatrzymuje utraty nieprzeszczepionych włosów. Pacjent z aktywnym łysieniem androgenowym może więc nadal wymagać leczenia farmakologicznego. Ostateczny rezultat zależy od zasobów okolicy dawczej, zaawansowania choroby, techniki operatora i realistycznego zaplanowania linii włosów. Pierwsze nowe włosy zwykle pojawiają się po kilku miesiącach, natomiast końcowy efekt ocenia się po około 9–12 miesiącach, niekiedy później.

Możliwe powikłania przeszczepu włosów:

• ból, obrzęk i krwawienie,

• zakażenie,

• zapalenie mieszków,

• zaburzenia czucia,

• przejściowe wypadanie włosów wokół miejsca zabiegu,

• widoczne blizny,

• nierównomierny odrost,

• niezadowalający kierunek lub gęstość włosów,

• konieczność wykonania kolejnego zabiegu.

SmartGraft – czym różni się od klasycznego FUE?

SmartGraft jest nazwą handlową urządzenia wspomagającego pobieranie, segregowanie i przechowywanie zespołów mieszkowych podczas transplantacji techniką FUE. Nie jest oddzielnym rodzajem leczenia łysienia ani metodą gwarantującą większą przeżywalność mieszków.

O powodzeniu zabiegu decydują przede wszystkim prawidłowa kwalifikacja, jakość okolicy dawczej, doświadczenie zespołu, sposób przechowywania graftów oraz precyzja ich wszczepiania. Technika FUE może pozostawić drobne blizny punktowe, dlatego nie należy określać jej jako całkowicie bezbliznowej.

Implanty sztucznych włosów

Implantacja syntetycznych włókien nie jest tym samym co przeszczep własnych mieszków. Sztuczne włosy nie rosną i mogą stopniowo wypadać, przez co konieczne bywają kolejne zabiegi. Metoda budzi poważne zastrzeżenia z powodu ryzyka zakażeń, przewlekłego stanu zapalnego, reakcji na ciało obce i bliznowacenia. Implanty syntetycznych włosów zostały zakazane przez amerykańską FDA. Pacjent rozważający podobny zabieg powinien otrzymać pełną informację o jego statusie prawnym, ograniczeniach oraz dostępnych alternatywach.

Czy terapię łysienia warto łączyć?

Terapia skojarzona może być korzystna, ale nie oznacza to, że każdy pacjent potrzebuje wielu leków i zabiegów jednocześnie. Przykładowo w łysieniu androgenowym lekarz może połączyć minoksydyl z finasterydem, spironolaktonem, LLLT albo PRP. Każdy dodatkowy element powinien jednak mieć konkretne uzasadnienie.

Stosowanie wielu metod bez postawienia diagnozy może zwiększać koszty, ryzyko działań niepożądanych i utrudniać ocenę, która terapia rzeczywiście działa.

Jak długo trzeba czekać na efekty leczenia?

Włosy rosną przeciętnie około centymetra miesięcznie, dlatego rezultatów nie należy oczekiwać po kilku dniach lub tygodniach. W łysieniu androgenowym pierwszej oceny skuteczności dokonuje się najczęściej po 3–6 miesiącach, a pełniejszej po 6–12 miesiącach.

W łysieniu telogenowym zahamowanie wypadania i odzyskanie dawnej objętości także wymaga czasu. Nawet po usunięciu przyczyny włosy muszą przejść przez kolejne fazy cyklu wzrostu.

Dobrym sposobem monitorowania jest wykonywanie zdjęć w tych samych warunkach: przy podobnym oświetleniu, ułożeniu włosów i odległości aparatu.

Kiedy udać się do lekarza?

Konsultacja dermatologiczna jest wskazana, jeśli wypadanie włosów utrzymuje się, stopniowo postępuje albo prowadzi do zauważalnego przerzedzenia.

Szybkiej oceny wymagają szczególnie:

• nagłe powstanie ognisk pozbawionych włosów,

• ból, pieczenie lub silny świąd skóry głowy,

• rumień, krosty, strupy albo intensywne łuszczenie,

• wygładzenie i bliznowacenie skóry,

• utrata brwi lub rzęs,

• wypadanie włosów u dziecka,

• utrata włosów z gorączką, osłabieniem lub innymi objawami ogólnymi,

• objawy hiperandrogenizmu u kobiet, np. nieregularne miesiączki i nadmierne owłosienie.

Jaką metodę leczenia łysienia wybrać?

Uniwersalna metoda leczenia wypadania włosów nie istnieje. Minoksydyl i finasteryd mają dobrze określone miejsce w terapii łysienia androgenowego, lecz nie wyleczą grzybicy ani aktywnego łysienia bliznowaciejącego. PRP, laseroterapia i mikronakłuwanie mogą pełnić funkcję uzupełniającą, ale nie powinny zastępować diagnostyki i leczenia właściwego dla danej choroby.

Najważniejszy jest więc nie wybór najnowocześniejszego zabiegu, lecz rozpoznanie przyczyny. Dopiero na tej podstawie można ustalić terapię, ocenić szanse na odrost i zdecydować, czy potrzebne jest leczenie miejscowe, doustne, zabiegowe, czy jedynie obserwacja i usunięcie czynnika wyzwalającego.