Objawy jaskry u dorosłych i dzieci

Jaskra jest chorobą narządu wzroku, która powoduje nieodwracalne uszkodzenia nerwów wzrokowych. Zaawansowana forma tej choroby wywołuje po prostu stałą ślepotę – i mimo że jest to schorzenie groźne, nadal wiele osób na świecie żyje z rozwijającą się jaskrą, nie zdając sobie z tego sprawy.

Według najnowszych danych epidemiologicznych jaskra pozostaje jedną z najczęstszych przyczyn nieodwracalnej utraty wzroku na świecie. W Stanach Zjednoczonych choroba dotyczy obecnie około 3 milionów osób, a ryzyko jej wystąpienia znacząco rośnie po 40. roku życia. W Kanadzie szacuje się natomiast, że na jaskrę choruje ponad 700 000 osób, przy czym znaczna część przypadków pozostaje nierozpoznana. Choroba ta nadal należy do najczęstszych przyczyn utraty wzroku w Ameryce Północnej, ustępując jedynie niektórym schorzeniom siatkówki i zaawansowanej zaćmie.

Niegdyś lekarze uważali, że jaskrę powoduje przede wszystkim zbyt duże ciśnienie w gałkach ocznych. Dziś wiadomo, że jest to czynnik ryzyka pojawiania się choroby, jednakże przyczyny samego schorzenia są o wiele bardziej złożone. Choć nie istnieje lek, który wyleczy jaskrę i cofnie już powstałe uszkodzenia nerwu wzrokowego, dostępne są skuteczne metody leczenia (krople do oczu, laseroterapia i operacje), które obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe i pomagają spowolnić postęp choroby oraz zachować widzenie.

Jaskra u dorosłych – objawy

Podstawowym problemem w przypadku profilaktyki jaskry jest brak odpowiednich badań specjalistycznych przeprowadzanych regularnie w społeczeństwie. Wpływa to na fakt, że aż 80% osób chorych na jaskrę może nie zdawać sobie sprawy z występowania choroby, bo przebiega ona do pewnego momentu bezobjawowo.

Tak jest choćby w przypadku jaskry pierwotnej otwartego kąta, która zazwyczaj nie objawia się w żaden konkretny sposób aż do momentu, gdy degeneracji ulega ok. 50% nerwów wzrokowych.

Wówczas występować może m.in.:

• zamglenie pola widzenia – pojawia się stopniowo, przez co nie jest aż tak bardzo odczuwalne i zauważalne u chorego,
• gdy degeneracja nerwów jest już duża, mogą występować zaburzenia wzroku w postaci zmniejszenia kąta pola widzenia, a także stałe pogorszenie ostrości widzianego obrazu.

W przypadku osób, które cierpią również na podwyższone ciśnienie w gałce ocznej, objawy są często bardziej zauważalne, ale rzadko kiedy wiązane z jaskrą.

Występować może:

• ból głowy, oczu oraz okolic oczodołu, w tym brwi,
• zaburzenia ostrości widzenia,
• rozszerzenie źrenicy w jednej gałce ocznej, powodujące problemy z widzeniem.

Ostry atak jaskry – objawy alarmowe

Ostry atak jaskry – zazwyczaj pojawiający się w przypadku jaskry pierwotnej zamkniętego kąta – wymaga natychmiastowej interwencji okulistycznej. Jego objawy są zazwyczaj dość dokuczliwe i łączą nagły, silny ból głowy oraz oka, powodujący wręcz mdłości i wymioty, z charakterystycznymi zaburzeniami widzenia – np. zwężeniem kąta widzenia, tęczowymi obwódkami dookoła świateł i ich źródeł czy tzw. mroczkami.

W wielu przypadkach jedynym objawem jaskry u dorosłych jest poczucie zmęczenia oczu. Czasami może pojawiać się również zaczerwienienie oraz widzenie mroczków. W takim przypadku objawy mogą wskazywać na wiele schorzeń, w tym również rozwijającą się jaskrę – istotne jest więc, aby regularnie zasięgać konsultacji okulistycznej oraz przeprowadzać specjalistyczne badania wzroku.

Diagnostyka i leczenie jaskry u dorosłych

W zaleceniach Światowej Organizacji Zdrowia (ang. WHO, World Health Organization) osoby do 60. roku życia powinny badać się raz na 3–5 lat, zaś osoby powyżej tej granicy wiekowej – co roku. U osób znajdujących się w grupie zwiększonego ryzyka jaskry badania powinny być przeprowadzane corocznie, poczynając od ukończenia 19. roku życia.

Badania w kierunku jaskry

W trakcie wizyt okulista może zlecić m.in. badanie pola widzenia (perymetrię), gonioskopię (ocenę kąta przesączania), pachymetrię (pomiar grubości rogówki), a także ocenę tarczy nerwu wzrokowego. Kluczową rolę w diagnostyce i monitorowaniu progresji pełni optyczna koherentna tomografia (OCT), która mierzy grubość warstwy włókien nerwowych i komórek zwojowych siatkówki oraz pozwala wykrywać nawet bardzo wczesne zmiany strukturalne.

Leczenie jaskry u dorosłych ma na celu obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do indywidualnie wyznaczonego poziomu i tym samym spowolnienie lub zatrzymanie progresji choroby. Dobór metody zależy od typu jaskry, wartości ciśnienia, stopnia uszkodzenia nerwu wzrokowego i chorób współistniejących.

Metody leczenia jaskry:

• Leczenie farmakologiczne (krople do oczu) – najczęściej terapia pierwszego wyboru w jaskrze otwartego kąta. 
• Laseroterapia – w jaskrze otwartego kąta stosuje się m.in. selektywną trabekuloplastykę laserową (SLT) jako alternatywę lub uzupełnienie kropli. W jaskrze zamykającego się kąta wykonuje się irydotomię laserową w celu udrożnienia odpływu cieczy wodnistej; w ostrym ataku jest to procedura pilna po wstępnym obniżeniu ciśnienia lekami.
• Zabiegi chirurgiczne – gdy leczenie zachowawcze jest niewystarczające, rozważa się operacje obniżające ciśnienie (np. trabekulektomia, implanty drenujące). W wybranych przypadkach stosuje się małoinwazyjne procedury przeciwjaskrowe (MIGS), często łączone z operacją zaćmy.

Niezależnie od metody, konieczne są regularne kontrole i ewentualna modyfikacja terapii na podstawie pomiarów ciśnienia, wyników perymetrii oraz porównań obrazów z OCT. 

Objawy jaskry u dzieci

Jaskra dziecięca może mieć podłoże dziedziczne, a jej postacie wrodzone bywają wykrywane zaraz po urodzeniu dziecka lub w ciągu pierwszych dwóch lat życia.

Do najczęstszych objawów jaskry u dzieci należą:

• łzawienie oczu,
• światłowstręt,
• zaciskanie powiek,
• płacz i niepokój,
• tarcie oczu,
• wysoka krótkowzroczność.

Odpowiednia diagnoza jaskry u najmłodszych pacjentów jest bardzo istotna, natomiast niekiedy rodzice mylnie traktują powyższe symptomy jako oznakę zapalenia spojówek. Należy również dodać, że przy jaskrze u dzieci widoczne jest niekiedy znaczące powiększenie gałki ocznej: zdarza się, że dziecko ma oczy różnej wielkości i twardówki zabarwione na kolor niebieski.

Diagnostyka i leczenie jaskry u dzieci

Jaskrze towarzyszy pęknięcie błony Descemeta – linie Haaba – oraz wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, co może zostać wykryte jeszcze w życiu płodowym dziecka. Jeżeli chodzi o jaskrę dziecięcą, może się ona objawiać między 3. a 10. rokiem życia. Na początku objawy mogą być niezauważalne, a w późniejszym stadium są one takie same, jak przy jaskrze wrodzonej pierwotnej.

Jaskra wtórna jest skutkiem przebytych urazów, przewlekłego zapalenia przedniej części błony naczyniowej lub usuniętej zaćmy wrodzonej. Jej objawy są podobne do objawów jaskry wrodzonej, dlatego niekiedy początkowo trudno jest stwierdzić, jaka jest przyczyna schorzenia.

Przy jaskrze wrodzonej skuteczną metodą jest leczenie operacyjne: goniotomia, trabekulotomia czy trabekulektomia. Leczenie zachowawcze jest traktowane jedynie jako leczenie wspomagające. Jaskra wtórna u dzieci leczona jest w podobny sposób, jak u dorosłych, najczęściej przy zastosowaniu trabekulektomii z mitomycyną C.