Operacja wzroku laserem, czyli jak się pozbyć okularów?

Wady refrakcji – na czym polegają?

Ludzkie oko to bardzo czuły i precyzyjny narząd, a skomplikowany proces powstawania obrazu można w skrócie sprowadzić do ogniskowania się światła na siatkówce oka. U osób z tzw. wadami refrakcji oko nie potrafi jednak skupić we właściwym miejscu wiązki promieni świetlnych – w efekcie ogniskują się one przed lub za siatkówką.

W przypadku krótkowzroczności wiązka światła ogniskuje się przed siatkówką, przez co możemy widzieć dobrze z bliska, ale już patrzenie na oddalone przedmioty sprawia nam trudność i wymaga mrużenia oczu, co wspomaga proces akomodacji.

Z kolei osoby dalekowzroczne widzą dobrze to, co znajduje się w dalszej odległości od nich, a mają problemy z widzeniem blisko położonych przedmiotów. Wynika to z faktu, że ich oczy ogniskują światło za siatkówką.

Jeszcze inny problem występuje u osób z astygmatyzmem, u których światło jest ogniskowane w różnych miejscach siatkówki – ma to związek z nieregularnym kształtem rogówki.

Wady wzroku – powszechny problem

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization) wady refrakcji stanowią drugą przyczynę pogorszenia ostrości widzenia na świecie. Szacuje się, że w Polsce około 10 milionów osób nosi okulary, a kolejny milion korzysta z soczewek.

Problem krótkowzroczności narasta zwłaszcza wśród młodzieży. Badania populacyjne wskazują, że w wielu krajach Azji Wschodniej odsetek krótkowzroczności u młodych dorosłych sięga 80–90% (np. Singapur, Korea Południowa, duże miasta w Chinach).

Laserowa korekcja wzroku – jak działa

Osoby z wadami refrakcji nie są skazane na noszenie okularów czy szkieł kontaktowych – znaczna część z nich może bowiem skorzystać z zabiegów laserowej korekcji wady wzroku.

Początek rozwoju technik laserowego usuwania wad refrakcji sięga lat 80. XX wieku, a dziedzina ta systematycznie się rozwija, oferując pacjentom coraz skuteczniejsze i coraz mniej inwazyjne metody.

Obecnie najczęściej stosowane są takie techniki jak PRK, LASEK, LASIK i EPI-LASIK, ReLEx SMILE, a także EBK i femtoLASIK. Zasada działania takich procedur w skrócie sprowadza się do modyfikacji krzywizny powierzchni rogówki, dzięki czemu przywraca się możliwość prawidłowego ogniskowania promieni świetlnych na siatkówce oka. W tym celu wykorzystuje się lasery excimerowe i femtosekundowe.

Nowoczesne technologie laserowe

W ostatnich latach wprowadzono rozwiązania technologiczne, które wpływają na wyniki kliniczne i komfort pacjentów.

Należą do nich m.in.:

• ablacje prowadzone falą czołową (wavefront-guided/optimized) oraz ablacje topograficznie prowadzone, które pozwalają lepiej korygować drobne nieprawidłowości optyczne oka.
• wielowymiarowe systemy śledzenia ruchów gałki ocznej (eye-tracking z kontrolą cyklotorsji i rejestracją tęczówki) poprawiają precyzję centracji,
• technika SMILE (small-incision) dzięki małemu nacięciu bywa kojarzona z mniejszym nasileniem pooperacyjnej suchości oka u części pacjentów,
• nowoczesne lasery femtosekundowe o niskiej energii impulsu pomagają uzyskać powtarzalną grubość płatka w LASIK/femtoLASIK.

Efekty, bezpieczeństwo i możliwe powikłania

Zabiegi laserowej korekcji wad refrakcji są zazwyczaj krótkie, bezbolesne i można je przeprowadzić w ramach chirurgii jednego dnia, dzięki czemu pacjent już w kilka godzin po korekcji może opuścić klinikę i udać się do domu. Procedury przeprowadza się na ogół w znieczuleniu miejscowym pod postacią kropli do oczu.

Laserowa korekcja wad refrakcji jest bardzo precyzyjnym zabiegiem: w jego trakcie światło lasera zmienia kształt rogówki o ułamki milimetrów, jednak te niewielkie zmiany umożliwiają znaczącą, a u wielu osób pełną korekcję wady wzroku i odzyskanie zdolności prawidłowego widzenia. U części pacjentów, zwłaszcza z wysokimi wadami lub nadwzrocznością, może pozostać niewielka resztkowa wada, zdarza się też konieczność dokorekcji.

Skuteczność laserów

Skuteczność zabiegu i stabilność efektu zależą od rodzaju i wielkości wady, wybranej metody oraz indywidualnych cech rogówki. Umiarkowana krótkowzroczność zwykle daje najbardziej przewidywalne wyniki. Wysokie wady, nadwzroczność i nieregularny astygmatyzm wiążą się z większą zmiennością rezultatów i nieco wyższym ryzykiem regresji (stopniowego powrotu części wady) w kolejnych latach.

Należy pamiętać, że zabieg nie zapobiega naturalnym zmianom związanym z wiekiem – po 40. roku życia może rozwinąć się presbiopia, a w przyszłości także inne choroby soczewki (np. zaćma), co może wymagać dodatkowej korekcji okularowej.

Elektroniczny nadzór nad przebiegiem operacji, urządzenia monitorujące dysharmonie w pracy lasera, a także zaawansowane technologie ochrony oczu pacjenta przyczyniają się do wysokiego poziomu bezpieczeństwa. Każdy zabieg jest wcześniej planowany, a lekarz szczegółowo omawia z pacjentem metodykę oraz potencjalne korzyści i ryzyka.

Objawy po zabiegu i możliwe powikłania

Najczęstsze dolegliwości po zabiegu:

• przejściowa suchość oka,
• uczucie „piasku pod powiekami”,
• wahania ostrości,
• światłowstręt.

Objawy te zwykle ustępują w ciągu tygodni–miesięcy przy stosowaniu kropli nawilżających.

Możliwe zjawiska wzrokowe:

• olśnienia,
• halo,
• „rozbłyski” wokół świateł - szczególnie po zmroku.

Ich nasilenie zwykle zmniejsza się z czasem.

Rzadsze powikłania:

• infekcja lub zapalenie rogówki,
• zbyt mała/duża korekcja,
• nierówności powierzchni rogówki,
• zmętnienia po metodach powierzchniowych,
• wrastanie nabłonka lub przesunięcie płatka po LASIK,
• ektazja rogówki (bardzo rzadko).

Przestrzeganie zaleceń (higiena, stosowanie kropli, ochrona oczu, unikanie urazów w pierwszych tygodniach) istotnie zmniejsza ryzyko powikłań i wspiera prawidłowe gojenie.

Kwalifikacja do laserowej korekcji wzroku

Pierwszym krokiem jest wykonanie szerokiego pakietu badań okulistycznych, pozwalających stwierdzić, czy dana osoba kwalifikuje się do zabiegu. Następnie lekarz wybiera najbardziej odpowiednią dla danego pacjenta metodę leczenia.

Badania kwalifikacyjne do laserowej korekcji wzroku obejmują m.in.:

• ocenę przedniego i tylnego odcinka oka w lampie szczelinowej,
• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
• topografię rogówki,
• pachymetrię (badanie grubości rogówki).

W przypadku niektórych zabiegów (np. procedury Wavefront) dane uzyskane podczas badań kwalifikacyjnych są następnie wprowadzane do komputera urządzenia, przy pomocy którego przeprowadza się zabieg. Pozwala to na bardzo precyzyjną, spersonalizowaną korekcję istniejącej u danego pacjenta wady.

Ważnym aspektem kwalifikacji do zabiegu jest wiek pacjenta oraz stabilność wady wzroku. Większość specjalistów rekomenduje, aby pacjent był pełnoletni i miał stabilną wadę wzroku przez co najmniej rok przed przeprowadzeniem procedury.

Przeciwwskazania do zabiegu

Przeciwwskazania obejmują m.in.:

• zbyt cienką rogówkę lub zbyt małą przewidywaną grubość rogówki po ablacji,
• stożek rogówki lub podejrzenie ektazji,
• niestabilną wadę refrakcji,
• aktywne stany zapalne/przewlekłe infekcje oczu (np. nawracające opryszczkowe zapalenie rogówki),
• ciężką suchość oka.

Indywidualna ocena uwzględnia również wielkość źrenic w ciemności, jakość filmu łzowego, zawód i styl życia pacjenta, co pomaga dobrać technikę minimalizującą ryzyko działań niepożądanych (np. olśnień nocą).

Metody laserowej korekcji wzroku (PRK, LASIK, SMILE)

Stosowane obecnie techniki laserowego usuwania wad refrakcji można w skrócie podzielić na metody powierzchniowe i głębokie. Różnica między nimi sprowadza się do przygotowania oka na działanie promieni lasera oraz czasu gojenia się rogówki po zabiegu. Metody powierzchniowe wymagają usunięcia fragmentu nabłonka rogówki, który po zabiegu ulega naturalnej regeneracji.

Z kolei podczas zabiegów głębokich wytwarza się bardzo cienki płatek rogówki, który następnie jest odginany, a po zakończeniu procedury umieszczany na swoim miejscu. Do technik powierzchniowych można zaliczyć m.in. metody EBK czy PRK, a metody głębokie to m.in. LASIK czy FemtoLASIK.

Zakres korekcji wad

Zabiegi laserowej korekcji wad refrakcji umożliwiają usunięcie krótkowzroczności, nadwzroczności i astygmatyzmu w następującym zakresie:

• krótkowzroczność od -0,5 do -10 D,
• nadwzroczność od +0,75 do +6 D,
• astygmatyzm do 6,0 D.

Zastosowanie różnych metod pozwala na indywidualne dopasowanie procedury do potrzeb każdego pacjenta. Jest to kluczowe dla osiągnięcia jak najlepszych wyników oraz minimalizacji ryzyka ewentualnych powikłań. Warto dodać, że technika SMILE – jako metoda „bezpłatkowa” – może być rozważana u osób narażonych na urazy mechaniczne (np. uprawiających sporty kontaktowe) lub z objawami suchego oka, natomiast metody powierzchniowe bywają preferowane przy cieńszych rogówkach.

Cena laserowej korekcji wzroku

Zabiegi laserowej korekcji ostrości widzenia wiążą się ze znacznymi wydatkami (w zależności od techniki, cena laserowej korekcji wad wzroku to zazwyczaj 3000–6000 zł za jedno oko), zdecydowana większość osób, które z nich skorzystały, jest zadowolona z efektów.

Laserowe usuwanie wad refrakcji to przede wszystkim możliwość uwolnienia się od okularów i soczewek na stałe oraz komfort ostrego widzenia w każdej sytuacji, a ponieważ wzrok jest jednym z naszych najważniejszych zmysłów, trudno się dziwić, że zabiegi tego rodzaju stale zyskują na popularności.

Dodatkowe koszty

Warto uwzględnić także koszty ewentualnej dokorekcji, wizyt kontrolnych i leków pooperacyjnych oraz fakt, że zabieg nie zapobiega presbiopii – u wielu osób po 40. roku życia pojawi się potrzeba używania okularów do czytania. U młodszych pacjentów z postępującą krótkowzrocznością kluczowa jest stabilność wady przed kwalifikacją, aby ograniczyć ryzyko konieczności kolejnych korekcji w przyszłości.