Jakie wady wzroku można wyleczyć laserem?

Początki zastosowania laserów w okulistyce sięgają końca lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Potężne, chłodzone wodą urządzenia nierzadko zajmowały pół gabinetu i nagrzewały się do tego stopnia, że możliwe było oddanie zaledwie kilkunastu „strzałów” w trakcie jednego zabiegu.

Obecnie ich użycie uznawane jest za standard, a lasery okulistyczne występują w wielu różnych odmianach (CO2, neodymowo-YAG-owe, excimerowe, femtosekundowe). Dobiera się je w zależności od rodzaju zaplanowanego zabiegu i części oka, która będzie mu poddawana.

Ich wspólnym mianownikiem jest sposób działania, czyli szybkie, precyzyjne i czyste usuwanie komórek, w które wycelowano wiązkę laserową.

Laser excimerowy emituje ultrakrótkie impulsy światła o specyficznej długości fali, które są w stanie precyzyjnie usuwać bardzo cienkie warstwy tkanki z powierzchni rogówki. Dzięki temu możliwe jest modelowanie kształtu rogówki i poprawa jej zdolności refrakcyjnej, co prowadzi do poprawy ostrości wzroku i redukcji wad refrakcji.

W nowoczesnych technikach wykorzystuje się także laser femtosekundowy – do przygotowania płatka rogówki (np. femtoLASIK) lub do wycięcia wewnątrzrogówkowego soczewkowatego fragmentu tkanki bez użycia lasera excimerowego (metoda SMILE).

Laserowa korekcja wad wzroku

Refrakcyjne wady wzroku związane są z nieprawidłowym kształtem rogówki. Wpadające do oka światło załamuje się przed siatkówką (krótkowzroczność), za siatkówką (nadwzroczność) lub też w różnej odległości od siatkówki w efekcie jej niesferycznego kształtu (astygmatyzm).

Sposobem na trwałą neutralizację tych dolegliwości jest zabieg laserowej korekty, który przywraca właściwy kształt rogówki za pomocą lasera excimerowego, który „odparowuje” określone partie komórek rogówki.

Procedury tego typu dostępne są w Polsce od ponad 10 lat i uznaje się je za złoty standard w okulistyce. Charakteryzują się wysokim bezpieczeństwem, efektywnością i krótkim czasem rekonwalescencji.

Wskazania i możliwości laserowej korekcji wad wzroku:

• Krótkowzroczność i astygmatyzm krótkowzroczny – to najczęstsze wskazania do laserowej korekcji rogówkowej (PRK, LASIK, femtoLASIK, SMILE), o ile wada jest stabilna, a parametry rogówki (m.in. grubość, topografia) pozwalają na bezpieczne modelowanie.

• Nadwzroczność i astygmatyzm nadwzroczny – w części przypadków możliwa korekcja laserowa, jednak zakres kwalifikacji bywa węższy i dobór metody wymaga szczegółowej diagnostyki.

• Starczowzroczność (presbiopia) – laserowa korekcja rogówkowa nie usuwa jej przyczyny. U wybranych pacjentów rozważa się rozwiązania alternatywne (np. monowizję) lub zabiegi soczewkowe z doborem odpowiedniej soczewki wewnątrzgałkowej.

• Bardzo wysokie wady refrakcji lub niewystarczająca grubość rogówki – mogą stanowić przeciwwskazanie do laserowej korekcji rogówki; w takich sytuacjach rozważa się inne metody, np. soczewki fakijne (ICL) lub refrakcyjną wymianę soczewki.

• Choroby rogówki (np. stożek rogówki) oraz niestabilna wada – to przeciwwskazania do ablacyjnych metod laserowych; w zależności od obrazu klinicznego stosuje się inne postępowanie (np. cross-linking w celu zahamowania progresji stożka, pierścienie śródrogówkowe).

Metody laserowej korekcji wad wzroku

W zależności od wady wzroku, indywidualnych uwarunkowań i planowanych rezultatów, zabieg może być przeprowadzony rozmaitymi technikami (m.in. LASEK, LASIK, PRK, EPI-LASIK, EBK, femtoLASIK, SBK-LASIK). Różnią się one od siebie przede wszystkim sposobem przygotowania rogówki na działanie lasera.

Zależnie od metody różna jest technika nacięcia bądź usunięcia zewnętrznej warstwy rogówki w celu uzyskania dostępu do jej głębszych warstw, które będą poddane modelowaniu laserowemu.

Dostępna jest także metoda SMILE (Small Incision Lenticule Extraction), polegająca na uformowaniu i usunięciu przez niewielkie, kilkumilimetrowe cięcie wewnątrzrogówkowego „soczewkowatego” fragmentu tkanki za pomocą lasera femtosekundowego, bez użycia lasera excimerowego.

SMILE jest najczęściej stosowany w krótkowzroczności i astygmatyzmie krótkowzrocznym, a jej potencjalnymi zaletami są mniejsze nacięcie, ograniczone przerwanie unerwienia powierzchni rogówki oraz zachowanie biomechaniki rogówki w porównaniu z metodami z płatkiem.

Przeciwskazania do laserowej korekcji wzroku

Przed zakwalifikowaniem pacjenta do laserowej korekcji wzroku konieczna jest szczegółowa ocena okulistyczna, która pozwala wykluczyć czynniki mogące wpłynąć na bezpieczeństwo i skuteczność zabiegu. Nie każda wada wzroku może być bowiem korygowana laserowo, a w niektórych przypadkach procedura jest przeciwwskazana.

Przeciwwskazania:

• nieustabilizowana wada wzroku,
• zbyt cienka rogówka,
• niektóre choroby oczu (np. stożek rogówki),
• aktywne stany zapalne.

Zaćma – leczenie laserem

Zaćma, zwana także kataraktą, to poważna degeneracyjna choroba oczu, która stopniowo ogranicza, a w stadium zaawansowanym całkowicie uniemożliwia widzenie. Jej istotą jest uwarunkowany wiekiem, predyspozycjami genetycznymi lub przebytymi urazami proces odkładania się złogów białkowych na soczewce oka, prowadzący do jej stopniowego mętnienia i utraty przejrzystości.

W 2012 r. prof. Jerzy Szaflik przeprowadził pierwszy w Polsce zabieg usunięcia zaćmy przy użyciu lasera femtosekundowego. Trwająca ok. 20–30 minut procedura polega na otwarciu torebki soczewki i rozbiciu zmętniałej soczewki światłem lasera w tzw. zimny sposób, czyli niepodnoszący temperatury wewnątrz gałki ocznej i nieuszkadzający pozostałych struktur oka.

Rozdrobniona zaćma jest następnie usuwana poprzez niewielkie nacięcia, a w jej miejscu umieszcza się sztuczną rozwijalną soczewkę.

Kapsulotomia tylna YAG

U części pacjentów po chirurgicznym usunięciu zaćmy może powstać tzw. zaćma wtórna, czyli zmętnienie tylnej torebki soczewki oka, w której znajduje się wszczepiona sztuczna soczewka. Stosuje się wtedy szybki i prosty zabieg kapsulotomii tylnej, czyli wycięcia laserem w torebce soczewki niewielkiego otworu.

Jaskra – leczenie laserem

Mianem jaskry określa się grupę chorób oczu, które prowadzą do uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki na skutek wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Prowadzi to z czasem do zawężenia pola widzenia i, w efekcie, znacznego pogorszenia lub nawet utraty wzroku.

Trabekuloplastyka SLT

Jeśli podwyższonego ciśnienia nie udaje się opanować farmakologicznie, możliwe jest wykonanie zabiegu trabekuloplastyki laserowej SLT, czyli poszerzenia przestrzeni w kącie przesączania i tym samym poprawy odpływu cieczy z oka.

Trwająca ok. 5 minut procedura obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe o 25–30% u około 80% pacjentów w ciągu ok. 6 tygodni od jej przeprowadzenia.

Irydotomia laserowa YAG

W przypadkach ostrego ataku jaskry istnieje możliwość przeprowadzenia tzw. irydotomii laserowej. Polega ona na przecięciu tęczówki u jej podstawy w celu stworzenia drogi przejścia dla cieczy wodnistej z komory tylnej do przedniej w warunkach wąskiego i zamykającego się kąta przesączania.

Zabieg ten zabezpiecza przed ostrym atakiem jaskry, pozwalając uniknąć leczenia operacyjnego. Wykonuje się go laserem neodymowym YAG.

Przebieg zabiegów i bezpieczeństwo

 Laserowe zabiegi okulistyczne należą do bezpiecznych procedur, jednak, tak jak w przypadku każdej ingerencji w organizm, mogą pojawić się pewne skutki uboczne.

Na szczęście występują one u zaledwie 1% pacjentów i są zazwyczaj następstwem drobnych uszkodzeń nabłonka rogówki, skutkujących odczynem zapalnym lub niewielkim krwawieniem.

Warto pamiętać, że keratorefrakcyjne zabiegi korekcji wad wzroku (np. PRK, LASIK, SMILE) przeprowadza się na leżąco, pod mikroskopem operacyjnym i przy użyciu odpowiedniego systemu laserowego, natomiast wiele zabiegów wewnątrzgałkowych laserem YAG lub SLT wykonuje się przy lampie szczelinowej w pozycji siedzącej.

Po wcześniejszym badaniu oko zostaje znieczulone kroplami podawanymi do worka spojówkowego. Do oka przykłada się specjalny rodzaj szkła kontaktowego stabilizującego ustawienie gałki ocznej, uniemożliwiającego mruganie powiekami i powiększającego obraz. Podczas zabiegu widoczne mogą być silne błyski światła, a po jego zakończeniu widzenie może być przejściowo niewyraźne na skutek olśnienia oraz obecności cieczy immersyjnej.