Jak działa endoproteza stawu biodrowego?

Pierwszych próbnych zabiegów rekonstrukcyjnych w obrębie stawu biodrowego dokonano już w 1891 roku w Niemczech. Początkowo stosowano protezy jednoelementowe, jednak w 1953 r. chirurg angielskiego pochodzenia George McKee opracował metalowy zestaw dwuczęściowy. Przez kolejne lata wprowadzano zmiany w obrębie stosowanego metalu oraz pokryć zewnętrznych części implantów. Pojawiały się też coraz bardziej złożone konstrukcje, składające się nawet z czterech elementów.

Wskazania do endoprotezy biodra i cel zabiegu

Zabieg wstawienia protezy biodra ma na celu poprawę jakości życia chorego. Wskazany jest w sytuacji, gdy staw biodrowy ulega znacznej destrukcji na skutek chorób.

Wskazania do zabiegu alloplastyki stawu biodrowego:

• reumatoidalne zapalenie stawów,
• choroba zwyrodnieniowa,
• martwica niedokrwienna głowy kości udowej,
• czasami wymiana może być konieczna w związku z występującą od dzieciństwa dysfunkcją stawu biodrowego.

Jak zbudowana jest endoproteza biodra i jak spełnia swoją funkcję?

Staw biodrowy tworzą głowa kości udowej oraz panewka, będąca częścią kości miednicznej. Należy do stawów kulistych; pod względem zakresu ruchomości zajmuje drugie miejsce, zaraz po stawie barkowym. Możliwe ruchy to zginanie/prostowanie, odwodzenie/przywodzenie oraz rotacje zewnętrzna i wewnętrzna.

Implantowane struktury muszą być w związku z tym precyzyjnie skonstruowane, tak by jak najbardziej odwzorowywać zakres naturalnych ruchów w stawie.

Głowa endoprotezy

Przed umieszczeniem implantowanych struktur konieczne jest przygotowanie miejsca dla nich w obrębie kości. Zdeformowana głowa jest usuwana z kości udowej, co pozwala na umieszczenie trzonu protezy w jej obrębie.

Stosuje się dwie techniki:

• pierwszą z użyciem cementu, umieszczanego w jamie szpikowej i mocującego tę część protezy;
• druga z kolei (tzw. press-fit) pomija zastosowanie łącznika, a mocowanie odbywa się bezpośrednio w obrębie tkanki kostnej.

Wybór sposobu zależy od wieku chorego i stanu jego kośćca. Kolejnym krokiem jest niejako powrót do pierwotnego wyglądu tej części stawu – na trzonie umieszczana jest metalowa część o zaokrąglonym kształcie, która odpowiada głowie wymienionej kości. W przypadku częściowej alloplastyki wystarcza tylko opisana procedura. Jeżeli konieczna jest rekonstrukcja całości stawu, potrzebne jest dalsze postępowanie.

Dobór mocowania jest indywidualny: u pacjentów starszych i z osteoporozą częściej rozważa się trzpień cementowany, natomiast u młodszych i bardziej aktywnych – bezcementowy, co ma wpływ na gojenie i sposób obciążania kończyny po zabiegu.

Panewka protezy biodra

Podobnie dzieje się w obrębie panewki – nieprawidłowe struktury zostają usunięte i zastąpione implantem pełniącym rolę nasadki dla wcześniej opisanych części. Pomiędzy nimi umieszczany jest plastikowy, metalowy lub ceramiczny separator. Jego funkcją jest zapewnienie odpowiednich warunków poślizgowych między wszystkimi częściami protezy i redukcja tarcia pomiędzy nimi.

Obecnie najczęściej stosuje się wkładki z polietylenu o bardzo wysokiej gęstości lub ceramiczne, co ogranicza zużycie ślizgowe. Rozwiązania typu metal–metal są obecnie rzadko wykorzystywane ze względu na ryzyko uwalniania jonów metali i związane z tym powikłania.

Przez lata rozwój technologiczny przyniósł nowoczesne materiały biokompatybilne, takie jak specjalne stopy tytanu, cyrkonu czy materiały kompozytowe, które znacznie poprawiają trwałość i komfort użytkowania endoprotez. Dzięki nim pacjenci mogą cieszyć się lepszą jakością życia przez długi okres.

Przebieg operacji endoprotezy biodra (THA)

Aby ułatwić pacjentom przygotowanie do zabiegu, poniżej opisano, jak zwykle przebiega operacja wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego (THA):

• Przygotowanie przedoperacyjne – szczegółowe planowanie na podstawie badań obrazowych, dobór rozmiarów implantów, profilaktyka przeciwzakrzepowa i antybiotykowa zgodnie ze standardami, omówienie z pacjentem przebiegu i ryzyka.
• Znieczulenie – najczęściej podpajęczynówkowe (rdzeniowe) lub ogólne. Czasami zakłada się cewnik pęcherza na czas wczesnopooperacyjny – decyzja indywidualna.
• Nacięcie i dostęp chirurgiczny – wykonywane po stronie chorego biodra różnymi dojściami (tylnym, przednim lub bocznym), zależnie od doświadczenia zespołu i budowy pacjenta.
• Opracowanie struktur stawu – zwichnięcie chorego stawu, odcięcie zdeformowanej głowy kości udowej, przygotowanie kanału szpikowego kości udowej specjalnymi raszplami oraz przygotowanie panewki frezami do uzyskania docelowego kształtu.
• Osadzenie komponentów – panewka jest mocowana na wcisk (press-fit) lub z użyciem cementu kostnego; następnie umieszcza się wkładkę (liner). Do kości udowej wprowadza się trzpień (cementowany lub bezcementowy), na którym osadza się głowę protezy.
• Próby i kontrola stabilności – chirurg sprawdza zakres ruchu, stabilność stawu i porównanie długości kończyn, po czym montuje ostateczne komponenty.
• Zamknięcie rany – płukanie pola operacyjnego, zabezpieczenie hemostazy, ewentualne założenie drenu, zszycie tkanek warstwowo i opatrunek.
• Czas trwania i wczesny okres pooperacyjny – operacja zwykle trwa około 60–120 minut. Pobyt w szpitalu trwa zazwyczaj kilka dni; wczesna pionizacja i chodzenie z pomocą fizjoterapeuty rozpoczynają się często w dniu operacji lub następnego dnia. Szwy (jeśli są niewchłanialne) usuwa się zwykle po około 10–14 dniach.

Korzyści, rehabilitacja i trwałość endoprotezy biodra

Po zabiegu konieczna jest rehabilitacja z zastosowaniem specjalnie opracowanych ćwiczeń. Dopiero wtedy udaje się uzyskać maksymalne efekty leczenia.

Korzyści i powrót do aktywności

Dzięki zabiegowi możliwa jest redukcja występujących u chorego dolegliwości bólowych oraz poprawa w zakresie codziennego funkcjonowania. Przeznaczony jest on głównie dla osób w wieku powyżej 40 lat, jednak są sytuacje (jak wrodzone deformacje, np. dysplazja stawu biodrowego, których leczenie innymi metodami jest nieskuteczne), kiedy rozważa się jego przeprowadzenie znacznie wcześniej.

U większości pacjentów ból po operacji wyraźnie się zmniejsza, a funkcja stawu poprawia, jednak pełny efekt leczenia wymaga czasu i rehabilitacji. Sporadycznie mogą utrzymywać się przejściowe dolegliwości lub ograniczenia aktywności, zwłaszcza w pierwszych tygodniach po zabiegu.

Trwałość protezy biodra

Jak długo działa endoproteza biodra? Współczesne protezy często funkcjonują skutecznie przez 15–20 lat lub dłużej.

Na trwałość endoprotezy wpływają m.in.:

• wiek i aktywność pacjenta,
• masa ciała,
• jakość kości,
• typ i materiały powierzchni trących (np. ceramika vs polietylen),
• prawidłowe osadzenie elementów podczas operacji.

Rewizje, przeciwwskazania i nowoczesne techniki

Konieczność reoperacji (operacji rewizyjnej) może pojawić się po latach, najczęściej z powodu mechanicznego zużycia elementów, aseptycznego obluzowania, złamania okołoprotezowego, nawracających zwichnięć lub infekcji. Zabiegi rewizyjne są zwykle bardziej złożone niż pierwotna operacja i mogą wymagać dłuższej rehabilitacji, ale pozwalają przywrócić sprawność poprzez wymianę zużytych części lub całego implantu.

Przeciwwskazaniami do zabiegu są ciężkie choroby układowe (niewydolność nerek, serca), infekcje, zaburzenia poznawcze ograniczające możliwość współpracy z chorym, a także znacząca nadwaga.

Rozwój nowych technologii oraz technik operacyjnych, takich jak procedury minimalnie inwazyjne, obiecuje jeszcze lepsze wyniki dla pacjentów, z krótszym czasem hospitalizacji i szybszym powrotem do pełnej sprawności. Badania nad materiałami wypełniającymi oraz spoistością protez są kluczowe dla przyszłości endoplastyki.