Leczenie nietrzymania moczu (NTM)

Co to jest nietrzymanie moczu?

Nietrzymanie moczu, określane skrótem NTM, fachowo nazywane jest inkontynencją moczową. Polega na częściowej utracie kontroli nad opróżnianiem pęcherza, elastycznego i nieprzepuszczalnego zbiornika zbudowanego z mięśni i błony śluzowej. Objawem jest niezamierzone, mimowolne oddawanie moczu (tzw. mikcja).

Gdy takie sytuacje zdarzają się incydentalnie, może to być dzwonek alarmowy sygnalizujący nadchodzący problem. Gdy zaczynają się powtarzać – czas na wizytę u lekarza.

Nietrzymanie moczu może dotknąć każdego i w różnym wieku.

Rodzaje nietrzymania moczu

Istnieją trzy podstawowe typy nietrzymania moczu:

• wysiłkowe,
• naglące, tzw. z nagłym parciem,
• z przepełnienia.

Mogą mieć różne nasilenie (małe, średnie i duże). Mogą też pojawiać się łącznie, tworząc tzw. mieszane nietrzymanie moczu.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Występuje na skutek osłabienia mięśni dna miednicy, które, otaczając cewkę moczową, nie są w stanie jej szczelnie zamknąć. W efekcie następuje popuszczanie moczu nawet po nagłym, lekkim podwyższeniu ciśnienia wewnątrz brzucha i nacisku na pęcherz. Mogą je wywołać ćwiczenia fizyczne, podnoszenie ciężkich przedmiotów, śmiech, kaszel czy kichnięcie.

Ten problem najczęściej występuje u kobiet, szczególnie w okresie menopauzy lub po niej, kiedy spada poziom estrogenów, kobiecych hormonów płciowych. Zmniejsza się wtedy elastyczność i pogarsza ukrwienie wszystkich tkanek, w tym także dna miednicy.

Mięśnie stają się zbyt słabe, a śluzówka cewki moczowej zbyt cienka i wiotka, by skutecznie kontrolować mikcję. Cewka otwiera się nawet przy niewielkim wysiłku.

Przyczynami wysiłkowego nietrzymania moczu mogą być również:

• ciąże i naturalne porody; obciążają one lub naruszają struktury nerwowo-mięśniowe dna miednicy,
• niektóre zabiegi czy choroby ginekologiczne,
• naturalne zmiany związane z wiekiem,
• otyłość (mięśnie są dodatkowo obciążone).

Pojawieniu się problemu u kobiet sprzyja krótsza niż u mężczyzn cewka moczowa.

Naglące (reaktywne) nietrzymanie moczu

Jest efektem nieprawidłowej pracy samego pęcherza. Charakteryzuje się pojawiającą się znienacka bardzo silną potrzebą oddania moczu. Pęcherz wcale nie musi być pełny. Parcie jest jednak tak duże, że zwykle nie można go powstrzymać. Takie sytuacje zdarzają się zarówno w dzień, jak i w nocy.

Specjaliści nazywają taki pęcherz nadreaktywnym. Problem najczęściej dotyka kobiet i mężczyzn po 60. roku życia (część z nich ma tzw. suchą postać pęcherza nadreaktywnego, objawiającą się samym parciem).

Kłopot ze znalezieniem przyczyn jest tym większy, że pęcherz – łączący się z nerkami z jednej strony, a z drugiej z cewką moczową – jest częścią mechanizmu odwadniania, związanego drogami nerwowymi z rdzeniem kręgowym i mózgiem.

Działa skutecznie nie tylko wtedy, gdy wszystkie mięśnie odpowiedzialne za oddawanie moczu są sprawne, lecz także wtedy, gdy prawidłowo funkcjonuje układ nerwowy. Tu często tkwi przyczyna problemu u starszych pacjentów. Poza tym z wiekiem zmniejsza się pojemność i elastyczność pęcherza.

Nietrzymanie moczu z przepełnienia

Polega na braku możliwości całkowitego opróżnienia pęcherza. Oddaje się często niewielkie ilości moczu. Pęcherz staje się rozciągnięty, mocz wycieka. Ten typ schorzenia najczęściej występuje u mężczyzn z powiększonym gruczołem krokowym.

Dodatkowo wszystkie te typy nietrzymania moczu mogą być wywołane przez inne przyczyny:

• problemy urologiczne (np. zakażenie dróg moczowych),
• choroby neurologiczne,
• cukrzycę,
• zaburzenia hormonalne,
• uraz kręgosłupa,
• przyjmowanie niektórych leków,
• przewlekłe zaparcia,
• alkohol, tytoń,
• stres.

Osoby zmagające się z nietrzymaniem moczu czasem ograniczają spożycie płynów, by zmniejszyć problem. Tymczasem prowadzi to do nadmiernej koncentracji moczu, co jeszcze pogarsza sytuację. Dolegliwość – poza dyskomfortem – może też powodować podrażnienia skóry w okolicach krocza, wysypkę, a nawet stany zapalne.

Problem z nietrzymaniem moczu ma także wymiar społeczny i psychologiczny. Może doprowadzić do wycofania się z życia zawodowego i towarzyskiego. Ciągły niepokój wywołuje zmęczenie, drażliwość, a nawet depresję.

Jak wygląda diagnostyka nietrzymania moczu?

Aby skutecznie leczyć nietrzymanie moczu, ważne jest postawienie właściwej diagnozy. Lekarz może bazować na dokładnym wywiadzie medycznym, uwzględniającym styl życia, historię chorób oraz obecne objawy.

W diagnostyce stosowane są również badania takie jak:

• badanie urodynamiczne,
• próby kaszlowe,
• ocena zalegania moczu,
• badanie USG dróg moczowych,
• posiew moczu.

Diagnoza jest kluczowa dla zrozumienia przyczyn dolegliwości i ustalenia odpowiedniego planu leczenia.

Nie wszystkie metody leczenia są odpowiednie dla każdego pacjenta. Dobór terapii jest indywidualny i powinien być dokonany po konsultacji ze specjalistą, z uwzględnieniem typu NTM, chorób towarzyszących oraz oczekiwań pacjenta. Część badań i metod jest dostępna głównie w wyspecjalizowanych ośrodkach.

Nowoczesne podejścia w leczeniu nietrzymania moczu

Leczenie nietrzymania moczu bywa problemem. Nie dlatego jednak, że jest trudne i skomplikowane, ale dlatego, że osoby dotknięte tym schorzeniem nie chcą o nim rozmawiać – i to nie tylko z bliskimi, ale nawet z lekarzem. Powodem jest wstyd i skrępowanie. A u starszych osób dodatkowo przekonanie, że nietrzymanie moczu to norma w pewnym wieku i naturalny efekt starzenia się. Tymczasem to choroba, którą można pokonać.

Podstawowe dla rozpoczęcia leczenia jest znalezienie przyczyny nietrzymania moczu. Poza szczegółowym wywiadem i badaniem ogólnym lekarz do diagnozy może wykorzystać inne badania.

Diagnostyka nietrzymania moczu – badania pomocnicze:

• badanie urodynamiczne (pomiar czynności zwieraczy i przepływu moczu przez cewkę),
• próbę kaszlową,
• ocenę zalegania moczu po mikcji,
• posiew moczu,
• badanie USG układu moczowego,
• ocenę stanu mięśni miednicy mniejszej.

Lekarz bierze pod uwagę charakter pracy i tryb życia pacjenta, przebyte zabiegi, porody, przyjmowane leki. Na tej podstawie proponuje leczenie. Nie wszystkie metody sprawdzą się u każdego – plan leczenia należy omówić i dopasować wspólnie ze specjalistą.

Zmiany w stylu życia jako część terapii

Zrównoważone podejście do stylu życia jest kluczowe w poprawie problemu nietrzymania moczu. Ważne jest utrzymanie zdrowej masy ciała, ponieważ nadwaga może wywierać dodatkowy nacisk na pęcherz i mięśnie miednicy. Regularna aktywność fizyczna, z wyjątkiem intensywnych sportów podnoszących ciśnienie w jamie brzusznej, może przynieść korzyści.

Zbilansowana dieta, bogata w błonnik, pomaga zapobiegać zaparciom, które mogą się przyczyniać do problemu nietrzymania moczu. Należy również unikać nadmiernej konsumpcji alkoholu, kofeiny oraz ostrych przypraw, które mogą podrażniać pęcherz.

Wszystkie te zmiany mogą stanowić część kompleksowego podejścia do leczenia i łagodzenia objawów nietrzymania moczu.

Leczenie nietrzymania moczu z przepełnienia

W tym typie dolegliwości problem wynika z niepełnego opróżniania pęcherza (np. z powodu przeszkody podpęcherzowej lub osłabienia mięśnia pęcherza), a nie ze „zbyt rzadkiego” oddawania moczu. W pierwszej kolejności zaleca się regularne mikcje i techniki wspomagające opróżnianie pęcherza oraz leczenie przyczyny.

W wybranych przypadkach specjalista może zalecić czasowe samodzielne cewnikowanie lub inne metody – decyzja zapada po ocenie klinicznej.

Terapie przy naglącym nietrzymaniu moczu

Aby dolegliwość ustąpiła, w pierwszym etapie stosuje się leczenie farmakologiczne. Lekarz będzie działał m.in. na układ nerwowy, by zmniejszyć uczucie parcia na pęcherz. Leki te mają wiele działań niepożądanych, muszą więc być stosowane pod ścisłą kontrolą.

W ramach leczenia zachowawczego można też wykorzystać trening pęcherza. Ćwiczenia prowadzone pod okiem specjalisty mają doprowadzić do przejęcia kontroli nad potrzebą oddawania moczu. Najprostsze polegają na mikcji w określonych godzinach i stopniowym zwiększaniu przerw.

Metodą zabiegową jest wstrzykiwanie w pęcherz toksyny botulinowej (botoks). Substancja hamuje działanie nieprawidłowo funkcjonujących mięśni w obrębie pęcherza. W efekcie można przywrócić jego normalne działanie. Zabieg jest przeprowadzany z wykorzystaniem cystoskopu, bez potrzeby rozcinania brzucha.

Metoda może być zastosowana w warunkach ambulatoryjnych. Trzeba ją co jakiś czas powtarzać. Możliwe są działania niepożądane, takie jak zakażenia układu moczowego czy przejściowe trudności w oddawaniu moczu – dlatego kwalifikacja i kontrola po zabiegu są ważne.

Pacjenci mogą również poddać się neuromodulacji nerwów krzyżowych. Ten zabieg na nietrzymanie moczu polega na wszczepieniu pod skórę w dolnej części pleców cienkiej elektrody, która będzie stymulowała nerwy kontrolujące pęcherz moczowy. Metoda jest zarezerwowana dla najcięższych przypadków.

Nowe terapie w wysiłkowym nietrzymaniu moczu

Również w tym rodzaju schorzenia medycyna oferuje sporo możliwości. Leczenie nietrzymania moczu koncentruje się głównie na przywróceniu odpowiedniego podparcia cewki moczowej.

W najmniej zaawansowanym stadium u kobiet, gdy przyczyną jest osłabienie mięśni dna miednicy, efektywne mogą okazać się codzienne ćwiczenia. O ile to możliwe – prowadzone pod okiem fizjoterapeuty lub fizjoterapeuty uroginekologicznego, który indywidualnie dobierze odpowiednią aktywność.

W rehabilitacji kluczowe są ćwiczenia mięśni dna miednicy – mięśni Kegla. Podtrzymują macicę i pęcherz moczowy, kontrolując tym samym oddawanie moczu. By je wyczuć i zidentyfikować, wystarczy spróbować powstrzymać strumień moczu oddawany w toalecie – napną się właśnie mięśnie Kegla.

Same ćwiczenia nie wymagają szczególnych warunków. Polegają na spięciu i rozluźnianiu mięśni po kilka razy dziennie. Ważne, by wykonywać je regularnie przez kilka miesięcy według zaleceń specjalisty.

Można wykorzystać również tzw. pessary dopochwowe lub kostki dopochwowe. To krążek dopochwowy lub kostka, która podtrzyma cewkę moczową i zmniejszy nacisk na pęcherz.

Zachowawcze leczenie nietrzymania moczu zwykle jest wspierane leczeniem farmakologicznym. Wykorzystuje m.in. preparaty hormonalne z zawartością estrogenów, które uelastyczniają tkankę.

Zabiegowe leczenie nietrzymania moczu – dostępne metody

Gdy rehabilitacja okaże się niewystarczająca, pozostają metody zabiegowe. Są mniej lub bardziej inwazyjne, mają różną skuteczność. Którą wybrać, należy omówić z lekarzem.

Zabiegi laserowe

Polegają na wprowadzeniu do pochwy promienia lasera lub zastosowaniu fal ultradźwiękowych HIFU. Powoduje to obkurczenie ścian pochwy, wzmocnienie ich elastyczności oraz zwiększenie produkcji kolagenu. Tym samym może działać stabilizująco na cewkę moczową, zmniejszając nasilenie wysiłkowego nietrzymania moczu.

Trwający zwykle 20–30 minut zabieg wykonywany przez lekarza jest zazwyczaj mało bolesny, a bezpośrednio po nim można wrócić do codziennych czynności. Laserowe leczenie nietrzymania moczu można powtarzać.

Skuteczność i bezpieczeństwo takich metod są przedmiotem dalszych badań, a dostępność bywa ograniczona – nie są one wykonywane w każdej placówce. Możliwe są działania niepożądane (np. podrażnienie, ból, plamienia, infekcje). Kwalifikację do zabiegu i ewentualne alternatywy należy omówić ze specjalistą.

Metoda z taśmą TOT lub TVT

To metoda operacyjna polegająca na założeniu specjalnej taśmy syntetycznej pod cewkę moczową, by ją unieść i podeprzeć. Taśma jest wprowadzana przez niewielki, około centymetrowy otwór w ścianie pochwy.

Zabieg w większości przypadków wymaga jednodniowej hospitalizacji. Trwa około 30–40 minut, w znieczuleniu ogólnym lub podpajęczynówkowym. Jest uznawany za bezpieczny i skuteczny, chociaż – jak każde działanie chirurgiczne – może się wiązać z powikłaniami. Okres rehabilitacji wynosi od 2 do 6 tygodni. Po tym czasie można wrócić do zwykłej aktywności fizycznej.

Możliwe powikłania po TVT/TOT:

• krwawienie,

• uszkodzenie pęcherza lub cewki,

• zakażenie,

• ból miednicy i dyspareunia,

• przejściowe zatrzymanie moczu lub trudności w mikcji,

• erozja/ekspozycja taśmy,

• pojawienie się parć naglących,

• konieczność reoperacji.

Taśma TVT/TOT należy do najczęściej stosowanych metod zabiegowych.

Stosowane dodatkowe zabiegi:

• zabiegi wstrzykiwania specjalnych substancji w okolice cewki moczowej, by przywrócić jej prawidłowe ułożenie,

• zabiegi wykorzystujące fale ultradźwiękowe lub elektromagnetyczne, które stymulują i wzmacniają mięśnie dna miednicy,

• w sferze badań jest zastosowanie komórek macierzystych,

• w najtrudniejszych przypadkach można wszczepić sztuczny zwieracz cewki moczowej.

Wszczepienie sztucznego zwieracza to procedura zarezerwowana dla wybranych, ciężkich przypadków i może wiązać się z ryzykiem infekcji, erozji tkanek oraz koniecznością kolejnych operacji.

Ogólnie w większości przypadków leczenie nietrzymania moczu jest skuteczne. Dolegliwości ustępują lub znacząco się zmniejszają. Lekarze podkreślają jednak, że pozytywne skutki trzeba podtrzymywać zmianą stylu życia. Zalecają większą aktywność fizyczną (dopasowaną do wieku i możliwości), odstawienie alkoholu, kawy i tytoniu, a także zmniejszenie masy ciała w przypadku nadwagi i otyłości.

Kiedy zabieg lub operacja jest konieczna?

Decyzja o konieczności zabiegu lub operacji zależy od stopnia nasilenia objawów oraz skuteczności leczenia zachowawczego. Operacja jest zazwyczaj rozważana, gdy inne metody leczenia nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, a nietrzymanie moczu znacząco obniża jakość życia pacjenta.

Przed kwalifikacją do zabiegu lekarz omawia możliwe korzyści i ryzyko oraz dostępne alternatywy. W wielu przypadkach zaleca się najpierw leczenie zachowawcze, a decyzję o interwencji zabiegowej podejmuje się wspólnie z pacjentem po rzetelnej ocenie skuteczności i bezpieczeństwa.

Jakie są możliwe powikłania leczenia nietrzymania moczu?

Jak każda interwencja medyczna, zabiegi chirurgiczne w leczeniu nietrzymania moczu mogą wiązać się z ryzykiem powikłań. Należą do nich infekcje, problemy z gojeniem się ran, krwawienie, a czasem problemy z oddawaniem moczu. Warto omówić te aspekty z lekarzem przed podjęciem decyzji.

Możliwe powikłania po zabiegach leczenia nietrzymania moczu:

• po zabiegach z taśmą TVT/TOT: krwawienie, przejściowe zatrzymanie moczu lub trudności w mikcji, uszkodzenie pęcherza lub cewki podczas zabiegu, ból w obrębie miednicy, dyspareunia, zakażenia, erozja lub ekspozycja taśmy wymagająca leczenia, pojawienie się parć naglących, konieczność reoperacji,

• po iniekcjach toksyny botulinowej do pęcherza: zakażenia układu moczowego, krwiomocz, przejściowe zatrzymanie moczu mogące wymagać czasowego samodzielnego cewnikowania; efekt zabiegu jest odwracalny i wymaga powtarzania,

• po neuromodulacji nerwów krzyżowych: ból lub dyskomfort w miejscu implantu, przemieszczenie elektrody, zakażenie, konieczność wymiany elementów systemu lub reoperacji,

• po zabiegach laserowych/HIFU: podrażnienie i ból okolicy zabiegowej, plamienia, infekcje; metody te nie są odpowiednie dla wszystkich i nie są powszechnie dostępne,

• po wszczepieniu sztucznego zwieracza cewki moczowej: zakażenie, erozja tkanek, awaria urządzenia, konieczność kolejnych operacji.

Wybór specjalisty / kliniki

Wybór odpowiedniego specjalisty lub kliniki do leczenia nietrzymania moczu odgrywa kluczową rolę w uzyskaniu pozytywnych wyników. Ważne jest, aby wybrać placówkę z doświadczonym personelem, dobrze wyposażoną w nowoczesny sprzęt diagnostyczny i leczniczy.

Można zapoznać się z opiniami innych pacjentów oraz zweryfikować kwalifikacje specjalistów.

Nie wszystkie nowoczesne techniki są dostępne w każdej placówce. Przed wizytą warto sprawdzić, czy ośrodek wykonuje interesujące Cię procedury (np. neuromodulację nerwów krzyżowych, zabiegi laserowe/HIFU, operacje taśmowe, wszczepienie sztucznego zwieracza) oraz czy posiada doświadczenie w leczeniu Twojego typu NTM.

Najczęściej zadawane pytania o leczeniu nietrzymania moczu

• Jak leczyć nietrzymanie moczu?

  Problem z nietrzymaniem moczu można rozwiązać z pomocą wielu terapii dobranych w zależności od typu choroby i jej zaawansowania. Leczenie zachowawcze wykorzystuje m.in. farmakologię i fizjoterapię. Leczenie zabiegowe to metody chirurgiczne, laserowe czy ultradźwiękowe (HIFU). Zwykle dolegliwości ustępują lub znacząco się zmniejszają. Lekarze podkreślają jednak, że pozytywne skutki trzeba podtrzymywać zmianą stylu życia. Sugerują większą aktywność fizyczną – ale dopasowaną do wieku i możliwości, odstawieniem alkoholu, kawy i tytoniu, zmniejszenie masy ciała w przypadku nadwagi i otyłości.

• Co na nietrzymanie moczu?

  Farmakologiczne leczenie nietrzymania moczu bywa skuteczne tylko w przypadku naglącego nietrzymania moczu. Lekarz przepisze leki, które będą działały m.in. na układ nerwowy, by zmniejszyć uczucie parcia na pęcherz. Leczenie farmakologiczne wysiłkowego nietrzymania moczu wykorzystuje m.in. preparaty hormonalne z dużą zawartością estrogenów, by poprawić elastyczność i napięcie tkanek.

• Do jakiego lekarza z nietrzymaniem moczu?

  Schorzeniem może się zająć urolog, a w przypadku kobiet ginekolog lub uroginekolog. Leczenie nietrzymania moczu wszystkich typów to także domena uroginekologii i tzw. urologii czynnościowej. W każdym przypadku specjalista przed rozpoczęciem leczenia powinien określić przyczyny i charakter choroby. Poza szczegółowym wywiadem i badaniem ogólnym do diagnozy może wykorzystać szereg badań specjalistycznych.

Opinie pacjentów o leczeniu nietrzymania moczu

Poniżej przeczytasz opinie pacjentów, którzy zdecydowali się na leczenie nietrzymania moczu. Wszystkie zamieszczone komentarze pochodzą od osób, które zapisały się na konsultację specjalistyczną za pośrednictwem naszego portalu, dzięki czemu są one w 100% rzetelne i zweryfikowane.