Zaćma - wizyta pokontrolna po operacji - jakie zmiany szykuje NFZ

Jeśli chodzi o polskie warunki leczenia zaćmy, to dawniej częściej wykonywano operacje w warunkach hospitalizacji. W części przypadków wiązało się to z pobytem w szpitalu dłuższym niż jeden dzień, co zależało m.in. od stanu ogólnego pacjenta, współistniejących chorób, organizacji oddziału oraz ewentualnych powikłań.

Obecnie leczenie zaćmy w Polsce w dużej mierze realizuje się jako chirurgię jednego dnia (tryb ambulatoryjny), a pobyt kilkudniowy nie jest standardem przy niepowikłanej operacji. Zmiany w finansowaniu i organizacji świadczeń promowały ten model już wcześniej, m.in. poprzez rozliczanie zabiegów w ramach „zespołu chirurgii jednego dnia” (B18G/B19G).

Pomysłem NFZ na zmniejszenie kolejek i zwiększenie finansowania na leczenie zaćmy było przesunięcie zabiegów do leczenia ambulatoryjnego.

Operacja zaćmy w NFZ

Wcześniej operacje zaćmy były częściej wykonywane w trybie pobytu szpitalnego, natomiast obecnie standardem jest chirurgia jednego dnia, w której pacjent opuszcza placówkę tego samego dnia po zabiegu (o ile nie ma wskazań do dłuższej obserwacji). Pomysł ten okazał się zasadny, ponieważ taki model leczenia od dawna funkcjonuje w placówkach zagranicznych oraz prywatnych klinikach okulistycznych.

Niestety, na tym nie koniec zmian. Wraz ze zmianami wprowadzanymi w ostatnich latach NFZ zaczął kłaść większy nacisk na standaryzację dokumentacji medycznej i sprawozdawczości związanej z leczeniem zaćmy. Obejmuje to m.in. odnotowanie stanu widzenia przed zabiegiem oraz wyników kontroli pooperacyjnej, a także informacji o ewentualnych powikłaniach.

Z czasem rozwiązania te stały się stałym elementem dokumentacji związanej z kwalifikacją, zabiegiem i wizytą kontrolną. Obecnie dane te są wykorzystywane przy rozliczaniu świadczeń z NFZ oraz przy ocenie jakości leczenia.

Kwalifikacja do operacji zaćmy

To oznacza z kolei, że zmiany w zakresie kwalifikacji pacjentów do operacji zaćmy podlegają dziś bardziej rygorystycznej kontroli. W przekazach publicznych pojawiało się kiedyś uproszczone określenie, że do zabiegu kwalifikują się osoby z pogorszeniem widzenia o „co najmniej 40%”, jednak nie jest to formalny próg kwalifikacji.

Główne kryteria kwalifikacji do operacji zaćmy to:

• ocena ostrości wzroku;
• wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie;
• indywidualna sytuacja kliniczna pacjenta;
• brak sztywnego, procentowego progu pogorszenia widzenia.

Obowiązujące standardy opierają się przede wszystkim na ocenie ostrości wzroku (często przywoływany jest poziom około 0,6 w zapisie dziesiętnym, z przewidzianymi wyjątkami) oraz na wpływie choroby na codzienne funkcjonowanie pacjenta, a nie na sztywnym, procentowym wskaźniku pogorszenia widzenia.

Soczewka po operacji zaćmy

Ta zmiana zapowiadała się jako jedna z ciekawszych – NFZ zapowiadał wprowadzenie refundacji soczewek torycznych, przeznaczonych dla pacjentów z astygmatyzmem powyżej 2 stopni. W momencie ogłaszania tych planów pacjenci nie mieli możliwości dopłaty do soczewki torycznej w ramach NFZ i w przypadku operacji refundowanej mogli liczyć wyłącznie na standardową soczewkę sferyczną jednoogniskową, co w praktyce oznaczało konieczność noszenia okularów korekcyjnych po zabiegu.

Dostępne opcje soczewek po operacji zaćmy:

• standardowa soczewka sferyczna jednoogniskowa;
• soczewka toryczna refundowana w określonych przypadkach;
• soczewki „premium” dostępne poza refundacją.

Obecnie soczewki toryczne przy astygmatyzmie rogówkowym ≥ 2,0 dioptrii są objęte refundacją NFZ, jednak wyłącznie dla ściśle określonej grupy pacjentów spełniających kryteria medyczne.

Jednocześnie nadal nie funkcjonuje system częściowych dopłat do soczewek „premium” w ramach świadczenia refundowanego, dlatego pacjenci, którzy nie kwalifikują się do refundacji, a chcą uzyskać lepszy efekt refrakcyjny, korzystają z opcji komercyjnych poza refundacją i pokrywają koszt takiej soczewki w całości w placówkach prywatnych.

Operacja zaćmy prywatnie i leczenie za granicą

Ci, którzy chcieli i nadal chcą uzyskać lepsze efekty operacji, korzystają z leczenia w klinikach prywatnych lub decydują się na wyjazd do placówek zagranicznych, gdzie możliwe jest zastosowanie droższych soczewek.

W przypadku leczenia w innym kraju UE zwrot kosztów ze strony NFZ jest ograniczony do wysokości krajowej taryfy za standardowe świadczenie, a nie do rzeczywistej dopłaty za soczewkę o wyższych parametrach. Z uwagi na wysokie koszty soczewek torycznych oraz rygorystyczne warunki kwalifikacji do zabiegu refundowanego, liczba takich operacji pozostaje ograniczona.

Wizyta kontrolna po operacji zaćmy

Jedną z najbardziej kontrowersyjnych zmian była ta dotycząca wizyt pokontrolnych i sposobu finansowania zabiegów. Wcześniej obowiązywała jedna stawka za zabieg usunięcia zaćmy, a dodatkowe środki na leczenie powikłań były przyznawane na podstawie raportów składanych przez placówki. W praktyce część szpitali wykazywała znaczną liczbę przypadków powikłanych, co – przy ograniczonym budżecie – prowadziło do wydłużania kolejek do operacji.

Obecnie system finansowania jest bardziej sformalizowany, z jasno określonymi stawkami za zabieg standardowy oraz zabieg powikłany. Zamiast jednej „ryczałtowej” kwoty obejmującej całość opieki, funkcjonuje model, w którym wizyta kontrolna po operacji jest rozliczana jako odrębne świadczenie, a jej wykonanie musi być wykazane w dokumentacji medycznej i sprawozdawczości.

Podejście to ma na celu uporządkowanie finansowania i ograniczenie nadużyć, a w założeniu także skrócenie kolejek do zabiegu. Jednocześnie dla części placówek oznacza to wzrost obciążeń administracyjnych i finansowych.

Zwrot kosztów i dyrektywa transgraniczna

A co z pacjentami, którzy decydują się na leczenie za granicą? Od początku obowiązywania dyrektywy transgranicznej NFZ podkreśla konieczność spełnienia wymogów formalnych oraz zapewnienia pacjentowi ciągłości opieki po zabiegu.

W praktyce dyskusje o zmianach przepisów i ich „uszczelnianiu” dotyczą zwykle doprecyzowania wymogów dokumentacji, zasad kwalifikowania świadczeń do zwrotu oraz weryfikowania, czy pacjent miał zapewnioną opiekę kontrolną po operacji.

Wizyty pokontrolne pozostają kluczowym elementem procesu leczenia – to podczas nich ocenia się poprawę ostrości wzroku, stan oka po operacji oraz ewentualne powikłania.

W praktyce pacjent powinien otrzymać informację, kiedy i gdzie ma zgłosić się na kontrolę oraz jakie zalecenia obowiązują po zabiegu. Harmonogram kontroli może się różnić w zależności od stanu oka, techniki operacyjnej oraz ryzyka powikłań.

• Na wizycie kontrolnej zwykle ocenia się ostrość wzroku, gojenie rany, stan przedniego odcinka oka oraz wykonuje pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego; w razie wskazań lekarz ocenia również dno oka;
• Po operacji pacjent najczęściej stosuje zalecone krople przeciwzapalne i/lub przeciwbakteryjne oraz otrzymuje zalecenia dotyczące ochrony oka i higieny w okresie gojenia;
• Do objawów wymagających pilnego kontaktu z lekarzem należą m.in.: silny ból oka, nagłe lub postępujące pogorszenie widzenia, narastające zaczerwienienie, nasilony światłowstręt, ropna wydzielina, a także nagłe pojawienie się licznych mętów, błysków lub wrażenia „zasłony” w polu widzenia.