Diagnostyka żylaków

Pod pojęciem żylaków kończyn dolnych rozumie się trwale i nadmiernie poszerzone oraz skręcające się żyły, które często tworzą kłęby i balonowate uwypuklenia. Za główne przyczyny ich tworzenia uważa się nadciśnienie żylne oraz pierwotne lub wtórne nieprawidłowości w obrębie zastawek.

Ponadto do czynników ryzyka powstawania żylaków nóg zaliczamy płeć żeńską, otyłość, ciążę oraz pracę w pozycji siedzącej.

Oprócz defektów estetycznych przewlekła niewydolność żylna objawia się również uczuciem ciężkości nóg, które zmniejsza się po odpoczynku z uniesionymi kończynami dolnymi. Ponadto towarzyszą jej skurcze mięśni łydek, a nawet ból. Wraz z rozwojem choroby mogą pojawiać się obrzęki, a także trudno gojące się owrzodzenia skórne.

Warto wiedzieć, że żylaki kończyn dolnych można skutecznie leczyć na każdym etapie, a pierwszym krokiem do ich eliminacji jest konsultacja u specjalisty chirurgii naczyniowej.

Diagnostyka żylaków nóg – USG Doppler i badania lekarskie

Pierwszym etapem diagnostyki przewlekłej niewydolności żylnej jest dokładny wywiad lekarski oraz próby czynnościowe wykonywane przez specjalistę.

Najważniejszym jednak badaniem jest ultrasonografia z kolorowym Dopplerem (tzw. USG dupleks). Dzięki niej możliwa jest nieinwazyjna ocena układu żylnego kończyn dolnych – w tym kierunku refluksu (cofania się krwi) i ewentualnych przeszkód w odpływie oraz drożności żył głębokich.

W diagnostyce znajdują również zastosowanie pletyzmografia (zwykle nieinwazyjna) i flebodynamometria. Badania te wykonuje się rzadziej i głównie w ośrodkach specjalistycznych. U części pacjentów, przed operacjami lub w przypadku trudności w różnicowaniu z zakrzepicą żył głębokich, można wykonać wenografię.

Kluczowe aspekty diagnostyczne:

• dokładny wywiad lekarski,
• ultrasonografia z kolorowym Dopplerem – ocena układu żylnego,
• pletyzmografia i flebodynamometria – rzadziej stosowane,
• wenografia – przed operacjami lub przy trudnościach w diagnozie.

Ostateczna diagnoza opiera się na dokładnym badaniu fizykalnym oraz zaawansowanych testach diagnostycznych. Wizualizacja i ocena funkcji zastawek żylnych oraz przepływu krwi w żyłach są kluczowe dla określenia stopnia zaawansowania choroby i planowania leczenia.

W różnicowaniu należy odróżnić żylaki i przewlekłą niewydolność żylną od innych schorzeń, przede wszystkim zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zapalenia żył powierzchownych. Na ZŻG mogą wskazywać: nagły, jednostronny obrzęk i ból łydki/uda, ocieplenie i zaczerwienienie kończyny. W takich sytuacjach pilnie wykonuje się USG uciskowe żył głębokich i wdraża odpowiednie postępowanie.

Podobne objawy mogą dawać również obrzęk limfatyczny lub choroby stawów – ich odróżnienie ułatwiają badanie przedmiotowe i USG. Dla ujednolicenia opisu zaawansowania choroby używa się także klasyfikacji CEAP i skali VCSS, co pomaga planować terapię oraz monitorować jej efekty.

W szczególnych sytuacjach (np. podejrzenie niewydolności żył miednicy, ucisku na żyły biodrowe lub powikłań pozakrzepowych) stosuje się badania uzupełniające, takie jak tomografia komputerowa z wenografią (CTV) lub rezonans magnetyczny z wenografią (MRV). Wykonuje się je wyłącznie z konkretnych wskazań, zwykle w ośrodkach specjalistycznych.

Przygotowanie i przebieg badań diagnostycznych

Badanie diagnostyczne jest bezbolesne, szybkie i sprawne – trwa maksymalnie 15 minut. Nie trzeba się do niego specjalnie przygotowywać. Odbywa się w pozycji stojącej, w tym czasie lekarz przesuwa głowicą wzdłuż kończyny, co umożliwia mu obserwację struktury i anatomii żył na ekranie monitora oraz ocenę przepływu krwi.

Zalecenia przy badaniach:

• badanie odbywa się w pozycji stojącej,
• trwa maksymalnie 15 minut,
• nie wymaga specjalnego przygotowania,
• zaleca się wygodną odzież do szybkiego rozebrania się.

Ponieważ badanie wiąże się z koniecznością oceny kończyny dolnej od pachwiny do kostki, najlepiej założyć odzież umożliwiającą szybkie rozebranie się (np. spódnicę). W złożonych przypadkach, gdy konieczne jest mapowanie żył lub różnicowanie z zakrzepicą, badanie może trwać dłużej i obejmować dodatkowe próby czynnościowe.

Bezpłatne badanie USG Doppler przeprowadza wykwalifikowany zespół medyczny przy użyciu zaawansowanej technologicznie aparatury diagnostycznej. Zarówno lekarze, jak i towarzyszący im personel pomocniczy, przeszli gruntowne przeszkolenia. Posiadają wszelkie kwalifikacje do wykonywania badań, a w razie jakichkolwiek wątpliwości udzielą odpowiedzi na wszystkie zadawane przez pacjentów pytania.

Leczenie żylaków nóg – metody zachowawcze i operacyjne

Leczenie żylaków kończyn dolnych dzieli się na zachowawcze i zabiegowe.

Leczenie zachowawcze

Jedynym skutecznym leczeniem nieoperacyjnym jest kompresoterapia, czyli leczenie uciskowe. Metoda ta jest polecana chorym, którzy nie chcą lub z powodu przeciwwskazań nie mogą być operowani, a także u osób z niewielkimi, pojedynczymi żylakami. Ponadto leczenie zachowawcze jest preferowane u kobiet w ciąży.

Oprócz kompresoterapii, leczenie może obejmować modyfikację stylu życia, taką jak utrzymanie zdrowej wagi, unikanie długotrwałego stania czy siedzenia, oraz regularne ćwiczenia fizyczne, które wspomagają krążenie krwi.

Coraz częściej jako wsparcie leczenia stosuje się farmakoterapię objawową (leki flebotropowe/flebologiczne), która może zmniejszać uczucie ciężkości, ból, obrzęki i nocne kurcze oraz wspomagać leczenie owrzodzeń żylnych. Leki te nie usuwają poszerzonych żył, ale mogą poprawiać komfort i wyniki innych metod (np. kompresji) – o ich doborze i czasie stosowania decyduje lekarz.

Zabiegi operacyjne

Najbardziej klasycznym zabiegiem usuwania żylaków jest operacja żylaków Babcocka. Polega ona na podcięciu i usunięciu żyły odpiszczelowej i/lub odstrzałkowej z użyciem sondy – tzw. stripping. Następnie wykonuje się małe cięcia, przez które podwiązuje się i usuwa żyły przeszywające. Metoda ta polecana jest osobom, które cierpią z powodu nawracających zapaleń żylaków, owrzodzeń goleni, a także gdy leczenie zachowawcze okazuje się nieskuteczne.

Podobną procedurę można przeprowadzić przy użyciu krioterapii. Wprowadzana przez światło naczynia sonda zamraża je, powodując przyklejenie się śródbłonka do metalu, co ułatwia usunięcie żyły.

Nowoczesne, małoinwazyjne metody leczenia

Do nowszych, małoinwazyjnych metod zaliczamy skleroterapię płynną oraz piankową. Istotą tej procedury jest wstrzyknięcie do światła naczynia środka chemicznego, który prowadzi do uszkodzenia i zarośnięcia światła żyły.

Leczenie obliteracyjne zalecane jest nie tylko u chorych z teleangiektazjami czy żyłami siatkowatymi, albowiem skleroterapia piankowa znajduje zastosowanie również w zamykaniu żył głównych.

Kolejną małoinwazyjną metodą jest EVRF. Polega ona na zamknięciu żylaków z użyciem ablacji prądem o wysokiej częstotliwości. Skuteczność zabiegu jest bardzo duża, a metoda jest szczególnie polecana w przypadku małych zmian.

Podobną procedurą jest EVLT, czyli laserowe leczenie żylaków kończyn dolnych. Wysoka temperatura wytworzona przez laser powoduje wewnątrznaczyniowe wykrzepianie krwi i zamknięcie naczynia. Metoda ta może być stosowana m.in. w przypadku tzw. pajączków naczyniowych.

W leczeniu żylaków, zwłaszcza żył osiowych i przeszywających, zastosowanie znajduje również miniflebektomia ambulatoryjna. Polega ona na usunięciu żylaków za pomocą małych haczyków przez drobne nacięcia lub nakłucia.