Wysokie obcasy a żylaki

Szpilki wysmuklają łydki, ale noszone na co dzień szkodzą kręgosłupowi i przyczyniają się do nadmiernego obciążania przedniej części stopy. U kobiet chodzących w szpilkach środek ciężkości ciała przesuwa się na przednią część stopy, co niekorzystnie wpływa na kręgosłup.

Buty na wysokim obcasie mogą też zmniejszać efektywność pompy mięśniowej łydek (gastrocnemius i soleus), czyli mechanizmu, który pomaga przepychać krew z nóg w stronę serca. Nie oznacza to jednak, że same szpilki jednoznacznie wywołują żylaki – taki bezpośredni związek nie został dotąd potwierdzony w rzetelnych badaniach.

Po zauważeniu u siebie objawów, takich jak skurcze i obrzęki, warto ograniczyć czas chodzenia w wysokich obcasach, wprowadzić ćwiczenia usprawniające krążenie i skonsultować się z lekarzem.

Wysokie obcasy: wpływ na stopy i kręgosłup

Wieloletnie noszenie butów na wysokim obcasie wiąże się z ryzykiem występowania dolegliwości bólowych w późniejszych latach – według lekarzy pacjentki najczęściej skarżą się na bóle w okolicach stawu skokowego i pięty.

Wysoki obcas utrzymuje stopę w ustawieniu zgięcia podeszwowego, skraca krok i zmniejsza zakres zgięcia grzbietowego w stawie skokowym. To z kolei może prowadzić do przeciążeń w obrębie przodostopia, ścięgna Achillesa i mięśni łydek oraz nasilenia dolegliwości ze strony kręgosłupa lędźwiowego.

W najcięższych przypadkach konsekwencje długotrwałych przeciążeń mogą wymagać leczenia (np. tendinopatie, bóle przeciążeniowe stóp czy dolegliwości kręgosłupa). Same wysokie obcasy nie są uznaną, bezpośrednią przyczyną zakrzepicy żył ani zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, jednak mogą pośrednio sprzyjać dolegliwościom poprzez ograniczenie ruchu, gorszą pracę mięśni i długotrwałe obciążenia mechaniczne.

Pompa mięśniowa łydek a obcasy

Istotną rolę odgrywają tu mięśnie łydek. Podczas chodzenia i zginania stopy mięśnie te rytmicznie uciskają żyły głębokie, działając jak „pompa” wspierająca powrót krwi do serca. Wysoki obcas ogranicza zakres ruchu w stawie skokowym i może zmniejszać zaangażowanie łydek, przez co krew wolniej odpływa z kończyn, a u części osób pojawiają się uczucie ciężkości nóg czy obrzęki pod koniec dnia.

Szpilki a żylaki: czy zwiększają ryzyko?

Choć nie ma jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających bezpośredni związek między noszeniem wysokich obcasów a rozwojem żylaków, eksperci wskazują, że takie obuwie może pogarszać krążenie w nogach, co z kolei przyczynia się do powstawania obrzęków i innych problemów z krążeniem.

Z czasem może to zwiększać ryzyko rozwoju żylaków, zwłaszcza u osób z predyspozycjami genetycznymi.

Dowody i ograniczenia badań

Dostępne publikacje obejmują głównie małe badania biomechaniczne i fizjologiczne, w których wykazywano m.in.:

• ograniczenie zgięcia grzbietowego stawu skokowego,
• zmianę aktywności mięśni łydek,
• mniej efektywne opróżnianie żył podczas ruchu w porównaniu z chodzeniem w płaskim obuwiu.

Brakuje dużych, prospektywnych badań oceniających długoterminowy wpływ noszenia szpilek na powstawanie żylaków, dlatego związek przyczynowy pozostaje niepotwierdzony. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że wysoki obcas może nasilać objawy niewydolności żylnej u osób predysponowanych.

Czynniki ryzyka żylaków

Na ryzyko żylaków silnie wpływają czynniki, na które wysoki obcas nie ma bezpośredniego wpływu. Do najważniejszych należą predyspozycje genetyczne (rodzinne występowanie żylaków), płeć żeńska, wiek, przebyte ciąże, otyłość, praca stojąca lub długotrwałe siedzenie, a także niektóre terapie hormonalne.

U osób z obciążonym wywiadem rodzinnym noszenie szpilek może wcześniej ujawnić lub nasilić objawy (np. obrzęki, uczucie ciężkich nóg), ale nie jest jedyną ani główną przyczyną powstawania żylaków.

Kiedy zachować ostrożność?

Kobiety, które zmagają się z objawami niewydolności żylnej, takimi jak uczucie ciężkości nóg, pajączki żylne czy zmęczenie nóg, powinny być szczególnie ostrożne z noszeniem szpilek.

Zaleca się, aby ograniczyć czas noszenia takiego obuwia i wybierać modele o niższym obcasie oraz z wygodną podeszwą.

Profilaktyka żylaków: obuwie, ćwiczenia, kompresja

Dla kobiet, które chcą zachować zdrowe nogi i zminimalizować ryzyko problemów z krążeniem, zaleca się noszenie obuwia o stabilnym obcasie i szerokiej podeszwie. W praktyce najlepiej sprawdzają się obcasy niskie lub średnie (zwykle do ok. 4 cm), dobrze dopasowane buty z miejscem na palce oraz naprzemienne noszenie różnych wysokości obcasa w ciągu tygodnia.

Ważne jest także regularne wykonywanie ćwiczeń wzmacniających mięśnie nóg, takich jak spacerowanie, bieganie czy pływanie.

Nawyki w pracy i dress code

Aby nie cierpieć w przyszłości, najrozsądniej obuwie na wysokim obcasie nosić sporadycznie. Istnieją jednak profesje, w których w ramach *tzw. dress code'u* wymaga się, aby kobieta nosiła buty na obcasach.

Jeśli pracuje przy biurku, powinna pamiętać o tym, by choć raz na pół godziny dynamicznie poruszać stopami. Istotne, by od czasu do czasu wstać od biurka i jak najrzadziej zakładać nogę na nogę, ponieważ tamuje to odpływ krwi z kończyn.

Ćwiczenia na krążenie (pompa łydek)

Ćwiczenia wspierające „pompę łydek” i krążenie (mogą być wykonywane w pracy i w domu, o ile lekarz nie zaleci inaczej):

• Pompki stóp: naprzemienne zgięcie grzbietowe i podeszwowe w stawie skokowym (20–30 powtórzeń co 30–60 minut siedzenia).
• Krążenia stóp: okrężne ruchy w stawie skokowym w obie strony (po 10–15 powtórzeń).
• Wspięcia na palce: powolne unoszenie i opuszczanie pięt, stojąc (2–3 serie po 10–15 powtórzeń); uzupełniająco wspięcia ze stopnia z kontrolowanym opuszczaniem pięt.
• Chód na piętach i na palcach: krótkie odcinki w domu/biurze dla aktywacji przedniej i tylnej grupy mięśni podudzia.
• Rozciąganie łydek: przy ścianie – wersja z wyprostowanym kolanem (gastrocnemius) oraz z ugiętym kolanem (soleus), 2–3 razy po 20–30 sekund na stronę.
• Aktywacja mięśni stopy („short foot”): delikatne skracanie stopy bez marszczenia palców, 5–10 powtórzeń.
• Przerwy w bezruchu: co 30–60 minut 1–2 minuty marszu w miejscu lub krótkiego spaceru.

Wkładki, kompresja i dobór ucisku

Innym rozwiązaniem mogą być wkładki ortopedyczne, które pomagają utrzymać odpowiednią pozycję stopy i zmniejszają nacisk na przednią część stopy. Również stosowanie kompresyjnych rajstop lub pończoch może wspomagać krążenie i zapobiegać powstawaniu żylaków. Dobór klasy ucisku warto skonsultować z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Kontrole u specjalisty

Warto również pamiętać o regularnych kontrolach medycznych u flebologa, który może zalecić odpowiednie leczenie lub profilaktykę w przypadku występowania problemów z krążeniem. Jeśli noszenie szpilek jest konieczne, pomocne jest ograniczenie czasu ich używania, zabieranie do pracy obuwia na zmianę oraz wykonywanie powyższych ćwiczeń w ciągu dnia.